Bracia Czescy z Leszna w „Pamięci Świata”

0

Akta Braci Czeskich z Leszna (Wielkopolska) zostały wpisane na prestiżową listę UNESCO Pamięć Świata. Ponad 2700 dokumentów opowiada historię zborów czeskobraterskich w okresie rozwoju i największych prześladowań.

Pamięć Świata jest projektem prowadzonym przez UNESCO mającym na celu zachowanie dokumentów o światowym znaczeniu historycznym i cywilizacyjnym. Lista obiektów została zapoczątkowana w 1992 r. i jest aktualizowana co 2 lata. Polska jest jednym z wiodących krajów projektów. Archiwiści z naszego kraju zdołali wpisać aż 14 obiektów. W 2015 r. UNESCO uznało, że Księga Henrykowska z najstarszym zdaniem w języku polskim oraz Akta Braci Czeskich z Wielkopolski mają znaczenie dla powstawania cywilizacji świata i wpisała te obiekty na swoją listę.

Bracia Czescy zaczęli przybywać do Polski w XVI w., choć ich największe ruchy migracyjne miały miejsce po bitwie na Białej Górze w 1620 r., kiedy protestanccy bracia przegrali z wojskami koalicyjnymi rzymskokatolickich Habsburgów. Wtedy to tysiące husytów udało się do Polski, ich głównym ośrodkiem było Leszno w Wielkopolsce, wówczas miasto prywatne, którego właściciel przyjął wcześniej wyznanie czeskobraterskie.

Archiwum zawiera 2747 jednostek. Są to dokumenty z informacjami na temat działalności parafii czeskobraterskich zarówno w Polsce, jak i w Czechach. Ze względów oczywistych zawierają także ogrom informacji historycznych będących tłem czy kontekstem, w których działały parafie. Archiwum także może posłużyć do badań nad działalnością Jana Amosa Komeńskiego, pioniera nowoczesnej pedagogiki.

Dokumenty zaczęto gromadzić w Ostrorogu. Kilkakrotnie zmieniały miejsce przechowywania, choć ze względu na to, że głównym ośrodkiem czeskobraterskim było Leszno, to głównie tam się znajdowały. Zawierają też przede wszystkim informacje pochodzące z tego ośrodka. W czasie II wojny światowej zostały wywiezione do Herrnhutu w Saksonii. Powróciły do Polski w 1961 r., lecz już nie do Leszna, ale do Poznania. Obecnie są przechowywane w Archiwum Państwowym w Poznaniu, w Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu oraz w Bibliotece Kórnickiej PAN.

Bardzo interesującą kwestią jest to, że treść tych dokumentów jest znana jedynie wyrywkowo i pobieżnie. Największym znawcą tego tematu jest prof. Jolanta Dworzaczkowa prowadząca przez szereg lat badania nad archiwum ale pod kątem historii braci czeskich.

Jako przykład, który pozwoli uzmysłowić ogrom interesujących informacji znajdujących się w Archiwum warto podać, że zawiera m.in. anonimowe pismo, prawdopodobnie autorstwa lekarza miejskiego, opisujące przebieg epidemii dżumy w Lesznie w 1711 r. Podaje nie tylko społeczne uwarunkowania, obraz kliniczny choroby, zachowania ludzkie, zarządzenia miejskie wynikłe z zaistniałej sytuacji ale także podaje ilość ofiar nawet przy poszczególnych ulicach miasta. Ta informacja jest o tyle istotna, że historycy medycyny zatrzymali się w badaniach epidemiologicznych nad dżumą na Odrze ze względu na brak danych z terenów bardziej położonych na wschód. Pismo o dżumie w Lesznie jest jednym z niewielu, które zostało na polski przełożone i w części opublikowane. Na tym jednym przykładzie można uznać, że opracowanie Archiwum Braci Czeskich może przyczynić się do wypełnienia wielu tzw. białych plam w historii Polski i Europy.

Warto także zaznaczyć, że również w 2015 r. na listę Pamięci Świata na wniosek Niemiec wpisano dokumenty z początkowego etapu rozwoju Refomacji. Oba ta wpisy reformacyjne z pewnością należy postrzegać jako wyraz szacunku wobec kulturotwórczej roli Reformacji w kontekście nadchodzącej rocznicy symbolicznego jej początku w 1517 r.

Archiwum Braci Czeskich można przejrzeć w internecie, na stronach Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej.

Luter2017:pl: Pisma Lutra w „Pamięci Świata”

Literatura Braci Czeskich z Wielkopolski