Kościół wschodni przeżywa Wielki Post

W Kościele zachodnim trwają obrzędy Triduum Paschalnego. W Kościele wschodnim, posługującym się kalendarzem juliańskim, powoli kończą się obchody Wielkiego Postu. W Polsce dwie wspólnoty wyznaniowe wywodzą się z tradycji chrześcijaństwa wschodniego, bizantyńskiego. Jest to Kościół prawosławny (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny) oraz Kościół greckokatolicki (Ukraiński Kościół Greckokatolicki).

Kościoły te rozpoczęły przeżywanie Wielkiego Postu 5 marca, zakończą w Wielką Sobotę, 22 kwietnia. Różnica w dacie przeżywania świąt w Kościołach dwóch tradycji wynika z faktu, że Kościół zachodni posługuje się kalendarzem gregoriańskim, a Kościół wschodni w większości diecezji (eparchii) stosuje kalendarz juliański.


W Wielkim Poście chrześcijanie wschodni przygotowują się do świąt Zmartwychwstania Pańskiego poprzez częstsze modlitwy, powstrzymanie się od rozrywek i od jedzenia niektórych potraw, szczególnie mięsa i nabiału. Dniem postnym dla chrześcijan wschodnich są wszystkie środy i piątki w roku, a w Wielkim Poście jedynie w niedziele nie są oni zobowiązani do umartwień.  


Pierwszy tydzień Wielkiego Postu oraz Wielki Tydzień jest czasem surowych praktyk pokutnych. Według tradycji w pierwszy poniedziałek i wtorek Wielkiego Postu nie spożywa się żadnych pokarmów. Stąd wywodzi się nazwa tych dni – Czysty Poniedziałek i Czysty Wtorek. Oprócz znaczenia ascetycznego, praktyka ta ma pomóc w przestawieniu się organizmu na pokarmy postne. Tradycja prawosławna podaje także inne, surowe zwyczaje wielkopostne: w poniedziałki, środy i piątki spożywa się posiłki nie gotowane (wodę, chleb, owoce, warzywa, kompoty), a we wtorki i czwartki – gorące jedzenie bez masła; w soboty i niedziele – pokarm z użyciem oleju roślinnego. Ryby można jeść w święto Zwiastowania Matki Bożej i w Niedzielę Palmową.


„Wielki Post składa się z siedmiu niedziel, każda z nich ma swoją nazwę, stosowane są wtedy osobne obrzędy i modlitwy. Mszę św. odprawiamy tyko w niedziele, jest to uroczysta liturgia św. Bazylego Wielkiego. Przez cały rok sprawujemy krótszą Eucharystię według liturgii św. Jana Chryzostoma. Liturgia św. Bazylego zawiera długie modlitwy, bardziej urozmaicone śpiewy i melodie, dłuższe są tzw. ciche modlitwy kapłana” – wyjaśnia ks. Ireneusz Kondrów, proboszcz greckokatolickiej parafii w Hłomczy koło Sanoka.


„We środy i piątki spotykamy się w cerkwiach na Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów, na którą składa się wieczernia, czyli nieszpory oraz obrzęd przyjęcia Komunii św. Kiedy wchodzimy do cerkwi, żegnamy się trzy razy, w Wielkim Poście dodatkowo kłaniamy się trzy razy do ziemi” – dodaje ks. I. Kondrów.


Wielki Post rozpoczął się 5 marca, w tzw. niedzielę przebaczenia win. W monasterach (klasztorach) i cerkwiach sprawowane było specjalne nabożeństwo pokutne, zwane Kanonem św. Andrzeja z Krety. Pełna liturgia pokutna trwa kilka godzin, wierni 240 razy kłaniają się, dotykając czołem ziemi. Kanon ten jest poematem religijnym, który na przykładach postaci ze Starego i Nowego Testamentu ukazuje drogę duszy ludzkiej od największego upadku do świętości. Kanon ten czytany jest jeszcze w czwartek pierwszego tygodnia Wielkiego Postu oraz na jutrzni w czwartek piątego tygodnia, którą celebruje się w środę wieczorem. W Kościele wschodnim rozwinięta jest teologia ikon, które dla wiernych są czymś więcej niż tylko obrazami. Ponieważ opowiadają historię zbawienia, dlatego uważane są za kontynuację objawienia. Każde z tzw. 12 wielkich świąt ma swoją ikonę, którą umieszcza się w centralnym miejscu cerkwi.


Liturgicznym symbolem Wielkiego Postu jest płaszczenica, czyli długa, płócienna ikona, przedstawiająca złożenie Chrystusa do grobu. Jest ona wystawiana w cerkwiach w Wielki Piątek. Wierni idąc w procesji, obchodzą z nią trzykrotnie świątynię, później umieszcza się ją na stole w środkowej części cerkwi, w symbolicznym grobie Chrystusa. Wierni oddają jej cześć w czasie całonocnej adoracji.