Sacramentum Caritatis – adhortacja o Eucharystii w życiu Kościoła

30

13 marca upubliczniona została posynodalna adhortacja apostolska papieża Benedykta XVI „Sacramentum Caritatis” (Sakrament Miłości). Tekst, składający się z 97 punktów, jest podsumowaniem synodu biskupów, który odbywał się w dniach od 2 do 23 października 2005 r. Jest to najdłuższy dokument dotychczasowego pontyfikatu Benedykta. Adhortacja napisana jest czytelnym językiem, zawiera bardzo wiele odwołań do źródeł biblijnych, patrystycznych, a także do oficjalnych wypowiedzi Kościoła rzymskiego, w tym przede wszystkim do ducha Soboru Watykańskiego II oraz encyklik papieskich, „Ecclesia de Eucharistia” Jana Pawła II i „Deus caritas est” Benedykta XVI.

„Sacramentum Caritatis” nie dodaje żadnych nowych treści do nauczania Kościoła. Przypomina prawdy wiary, napomina Kościół, w tym przede wszystkim duchowieństwo, do troski o prawidłową celebrację misterium Eucharystii, przynagla do pełnego przeżywania piękna liturgii i pielęgnowania świętości w liturgicznym życiu Kościoła.


Tekst podzielony jest na trzy, główne rozdziały: Eucharystia jako tajemnica, będąca przedmiotem wiary (I), Eucharystia, którą świętuje Kościół (II) oraz Eucharystia, którą Kościół żyje (III). W 256 przypisach znajdują się szczegółowe informacje źródłowe, dotyczące propositiones (wytycznych) uchwalonych podczas synodu biskupów. Według kardynała Karla Lehmanna, przewodniczącego niemieckiego episkopatu, jeszcze żadna papieska adhortacja nie uwzględniała tak szeroko wyników obrad synodu, co pokazuje, że papież ma ogromny szacunek dla prac synodu, a tym samym dla kolegialności biskupów z i pod papieżem.


Już na samym początku adhortacji dostrzec można ogromne nabożeństwo Benedykta XVI do tajemnicy Eucharystii, którą papież nazywa pokarmem dla człowieka zgłodniałego prawdy i wolności (2). Biskup Rzymu przypomina, że dla chrześcijan wyzwalającą prawdą (J 8,36) jest sam Chrystus, dlatego też Eucharystia jest pokarmem Prawdy, z którego wciąż na nowo wyrasta i rodzi się młody Kościół. Benedykt przypominając o Eucharystii jako centrum życia Kościoła podkreśla, że im żywsza jest wiara eucharystyczna (6) w Ludzie Bożym, tym głębsze jest uczestnictwo wiernych w misji głoszenia Ewangelii, jaką swoim uczniom zlecił sam Chrystus. Co więcej, każda zmiana, każda reforma – jak mówi papież – wiąże się w jakiś sposób z odkryciem w wierze eucharystycznej obecności Zbawiciela w Kościele.


Benedykt zwraca uwagę na znaczenie Eucharystii w jej sakramentalnym prioprium. Przypomina, że jest ona punktem kulminacyjnym życia sakramentalnego, że ku niej zmierza cała wiara i refleksja Kościoła, ponieważ Ostatnia Wieczerza, uobecniana w najdoskonalszy sposób w Eucharystii (11), jest zadaniem wejścia w „godzinę” Chrystusa, wielkim uczestnictwem w Śmierci i Zmartwychwstaniu Pana. Następnie papież przypomina relację między Kościołem powszechnym a Kościołami partykularnymi: „Jedność komunii kościelnej objawia się konkretnie we wspólnotach chrześcijańskich i odnawia się w akcie eucharystycznym, który je jednoczy i charakteryzuje jako Kościoły partykularne, in quibus et ex quibus una et unica Ecclesia catholica exsistit. Właśnie rzeczywistość jednej Eucharystii, sprawowanej w każdej diecezji wokół własnego biskupa, pozwala zrozumieć, jak Kościoły partykularne trwają in i ex Ecclesia” (12)


W tym kontekście pojawia się pierwszy wątek ekumeniczny: z jedyności i niepodzielności Ciała eucharystycznego wynika jedność całego Ciała Mistycznego (Kościoła) – tym samym każdy Kościół lokalny, uczestnicząc w Eucharystii, włączony zostaje do tegoż Ciała, które konstytuuje jedność Kościoła uniwersalnego: „Podkreślenie tych eucharystycznych korzeni komunii kościelnej może także skutecznie przyczynić się do dialogu ekumenicznego z Kościołami i Wspólnotami kościelnymi, które nie są w pełnej komunii ze Stolicą Piotrową. Eucharystia bowiem ustanawia obiektywnie mocną więź jedności pomiędzy Kościołem katolickim a Kościołami prawosławnymi, które zachowały autentyczną i pełną naturę tajemnicy Eucharystii. Równocześnie doniosłość przyznana kościelnemu charakterowi Eucharystii może stać się elementem uprzywilejowanym także w dialogu ze Wspólnotami zrodzonymi z Reformacji.” (12)


Benedykt XVI przypomina również o istocie spowiedzi świętej, która jest koniecznym wymogiem dla godnego przeżywania Eucharystii (20): „To prawda, że w naszych czasach stwierdzamy, iż wierni są zanurzeni w kulturze, która zmierza do zanegowania poczucia grzechu, sprzyjajac płytkiej postawie prowadzącej do zapominania o konieczności trwania w łasce Bożej, aby móc godnie przystąpić do sakramentalnej Komunii.” W dalszej części papież podkreśla skarb celibatu dla posługi kapłańskiej (24) oraz podtrzmuje tradycyjne stanowisko Kościoła ws. nieudzielania Komunii Św. osobom rozwiedzionym, które zawarły ponowny związek małżeński, „ponieważ swoim stanem i sytuacją życiową obiektywnie sprzeciwiają się tej jedności w miłości pomiędzy Chrystusem i Kościołem, która jest oznaczona i realizowana w Eucharystii.” (29)


Adhortacja zawiera również ciekawe wątki eschatologiczne (31), a także mariologiczne (33) – nazywa dogmat Niepokalanego Poczęcia oraz Wniebowzięcia NMP znakiem nadziei, wskazującym pielgrzymom na ziemi eschatologiczny cel, który antycypuje tu i teraz Eucharystia.



Ważną częścią adhortacji jest przypomnienie kapłanom oraz wiernym piękna liturgii, zgodnej z wiarą Kościoła celebracji (35): „Liturgia bowiem, jak i zresztą Objawienie chrześcijańskie, ma wewnętrzny związek z pięknem: jest veritatis splendor, blaskiem prawdy. W liturgii jaśnieje tajemnica paschalna, poprzez którą sam Chrystus pociąga nas do siebie i wzywa do komunii.” Benedykt XVI powołuje się na słowa św. Bonawentury, który stwierdził, że w Jezusie kontemplujemy piękno i blask początków. Nie chodzi tu jednak o zwykły estetyzm, ale o prawdę i miłość, do której człowiek dociera poprzez liturgię.


Innymi istotnymi kwestiami podnoszonymi przez papieża jest relacja Eucharystii z inkulturacją (54), święcenie niedzieli (74-75) oraz szczegółowe zagadnienia związane z przeżywaniem liturgii, sakramentalnym wtajemniczeniem, wychowaniem oraz misją Kościoła we współczesnym świecie (78).


Sacramentum Caritatis nie zawiera ekumenicznie przełomowych stwierdzeń, a wręcz, ku rozczarowaniu chrześcijan nie należących do wspólnoty rzymskokatolickiej, przypomina oficjalne stanowisko Kościoła ws. interkomunii (56): „Z drugiej jednak strony, szacunek, jaki winniśmy żywić dla sakramentu Ciała i Krwi Chrystusa nie pozwala nam traktować go jedynie jako „środka”, którym moglibyśmy się posłużyć bez właściwego rozróżnienia, dla celu osiągnięcia tejże jedności. Eucharystia bowiem nie wyraża tylko naszej osobistej komunii z Jezusem Chrystusem, ale zakłada także pełną communio z Kościołem. To jest więc powodem, dla którego z bólem, ale nie bez nadziei, prosimy chrześcijan nie-katolików, by zrozumieli i uszanowali nasze przekonanie, które sięgają do Biblii i Tradycji. My utrzymujemy, że Komunia eucharystyczna i komunia Kościoła tak wewnętrznie nawzajem do siebie przynależą, że w zasadzie jest niemożliwe przystępowanie przez chrześcijan nie-katolików do jednej bez cieszenia się z drugiej.”


:: Ekumenizm.pl: Protestanci krytykują adhortację Benedykta


:: Ekumenizm.pl: Mariawicki głos o adhortacji Benedykta XVI