80-lecie Zjednoczonego Kościoła Kanady

Bli­sko osiem­dzie­siąt lat temu na spe­cjal­nym syno­dzie zjed­no­cze­nio­wym 10 czerw­ca 1925 roku w Toron­to, kana­dyj­scy kon­gre­ga­cjo­na­li­ści, pre­zbi­te­ria­nie i meto­dy­ści powo­ła­li do życia Zjed­no­czo­ny Kościół Kana­dy (Uni­ted Church of Cana­da), któ­ry stał się naj­więk­szym Kościo­łem pro­te­stanc­kim w tym kra­ju. Pod wzglę­dem wagi, kana­dyj­ska unia jest porów­ny­wa­na do Unii Pru­skiej z 1817 roku.

Dro­ga do zjed­no­cze­nia nie była ani pro­sta, ani łatwa. Wszyst­kie trzy wyzna­nia mia­ły swo­je tra­dy­cje i tak­że swo­je uprze­dze­nia w sto­sun­ku do innych. Jed­nak w XIX wie­ku wraz z roz­wo­jem Kana­dy zaczę­ło nara­stać pra­gnie­nie zjed­no­cze­nia się w jed­nym Koście­le. Było ono szcze­gól­nie sil­ne np. wśród kolo­ni­stów na pre­riach, gdzie nowi osad­ni­cy byli zbyt nie­licz­ni i roz­pro­sze­ni, by powo­ły­wać osob­ne para­fie pre­zbi­te­riań­skie, meto­dy­stycz­ne lub kon­gre­ga­cjo­nal­ne. Zamiast tego two­rzy­li zazwy­czaj jed­ną, „zjed­no­czo­ną” para­fię, ist­nie­ją­cą for­mal­nie w struk­tu­rze jed­ne­go z tych Kościo­łów. Te zjed­no­czo­ne para­fie (w sumie było ich ponad 3000) powo­ła­ły w 1908 roku Radę Zjed­no­czo­nych Kościo­łów Zachod­niej Kana­dy, wiel­ką zwo­len­nicz­kę unii Kościo­łów.

Pierw­sza pro­po­zy­cja unii wyznań pro­te­stanc­kich zosta­ła wysu­nię­ta już w 1885 roku przez kana­dyj­skich angli­ka­nów, któ­rzy się jed­nak z cza­sem z roz­mów o zjed­no­cze­niu wyco­fa­li. Osta­tecz­nie kon­gre­ga­cjo­nal­ni, pre­zbi­te­riań­scy oraz meto­dy­stycz­ni teo­lo­dzy usta­li­li w 1908 roku „Pod­sta­wy Unii” (Basis of Union). Gło­so­wa­nia, któ­re się nad nimi odby­ły, poka­za­ły iż idea ta była przed­wcze­sna: pod­czas gdy meto­dy­ści i kon­gre­ga­cjo­ni­ści byli w przy­gnia­ta­ją­cej więk­szo­ści­za, pre­zbi­te­ria­nie byli podzie­le­ni na pół, jeśli cho­dzi o jej zwo­len­ni­ków i prze­ciw­ni­ków. Unię odło­żo­no na póź­niej­sze cza­sy, szcze­gól­nie wobec wybu­chu I woj­ny świa­to­wej (1914). W 1921 roku pre­zbi­te­riań­skie Zgro­ma­dze­nie Gene­ral­ne sto­sun­kiem gło­sów 414 do 107 zgo­dzi­ło się wresz­cie na pro­po­no­wa­ną unię.

Ponie­waż spra­wy mająt­ko­we wyma­ga­ły sto­sow­ny­chu­re­gu­lo­wań praw­nych­nasz­cze­blu fede­ral­nym, usta­wę o Unii prze­gło­so­wał po burz­li­wej deba­cie par­la­ment Kana­dy i po pod­pi­sa­niu jej przez kró­la Anglii Jerze­go V, weszła ona w życie 10 czerw­ca 1925 roku. Tego same­go dnia w Toron­to na spe­cjal­nym syno­dzie zjed­no­cze­nio­wym powstał Zjed­no­czo­ny Kościół Kana­dy. W jego skład weszło 4967 para­fii meto­dy­stycz­nych, 166 para­fii kon­gre­ga­cjo­nal­nych oraz 3728 para­fii pre­zbi­te­riań­skich, co sta­no­wi­ło ok. 600 000 człon­ków (ok. 2.000.000 wyznaw­ców), czy­li 20% miesz­kań­ców Kana­dy. Aż do poło­wy lat sześć­dzie­sią­tych XX wie­ku UCCa cie­szył się nie­ofi­cjal­ną pozy­cją „naro­do­we­go” Kościo­ła Kana­dy. Nie był to bynajm­niej­ko­niec roz­wo­ju­unii: w 1930 roku przy­łą­czył się do niej Meto­dy­stycz­ny Kościół na Ber­mu­dach, a w 1968 roku lute­rań­ska Ewan­ge­li­kal­na Zjed­no­czo­na Jed­no­ta (Evan­ge­li­cal Uni­ted Bre­th­ren). Nie­ste­ty, pla­no­wa­na przez cały XX wiek unia z angli­ka­na­mi nie doszła do skut­ku, gdyż w 1975 roku nie zgo­dzi­li się na nią angli­kań­scy bisku­pi.

Od 1925 roku UCCan prze­był dale­ką dro­gę. W 1936 roku ordy­no­wał pierw­szą kobie­tę na pasto­ra, w 1988 uznał, że orien­ta­cja sek­su­al­na nie sta­no­wi prze­szko­dy do ordy­na­cji kan­dy­da­ta lub kan­dy­dat­ki na pasto­ra. W 2002 roku kościół jako jedy­ny spo­śród więk­szych w Kana­dzie opo­wie­dział się za uzna­niem mał­żeństw homo­sek­su­al­nych. Pięk­nie też pre­zen­tu­je się histo­ria udzia­łu UCCan w wal­ce o pra­wa uchodź­ców oraz zaan­ga­żo­wa­nie w wal­kę z AIDS.

Nie oby­ło się też bez pro­ble­mów. Od 1966 roku licz­ba wier­nych UCCan nie­ubła­ga­nie male­je i nie doty­czy to tyl­ko małych wiej­skich para­fii. Pod koniec lat 90-tych wybuchł skan­dal, zwią­za­ny ze szko­ła­mi pro­wa­dzo­ny­mi kie­dyś przez Kościół, gdzie w ramach asy­mi­la­cji kształ­co­no indiań­skie dzie­ci, ale gdzie — jak się oka­za­ło po latach ‑docho­dzi­ło do nad­użyć tak­że na tle sek­su­al­nym. Postę­po­wość Kościo­ła nie zawsze budzi­ła entu­zjazm i pod koniec lat 80-tych wca­le nie mała licz­ba osób opu­ści­ła Kościół wła­śnie z tego powo­du.

Jed­nak Zjed­no­czo­ny Kościół Kana­dy patrzy w przy­szłość z opty­mi­zmem. Z oka­zji swo­ich 80-tych uro­dzin wydał spe­cjal­ny numer kościel­ne­go mie­sięcz­ni­ka „The Obse­rver”. Na stro­nie inter­ne­to­wej kościo­ła moż­na zapo­znać się tak­że ze spe­cjal­ną litur­gią, przy­go­to­wa­ną z oka­zji tak szcze­gól­nych uro­dzin.

:: Ekumenizm.pl na temat Zjed­no­czo­ne­go Kościo­ła Kana­dy

:: Mie­sięcz­nik Jed­no­ta Zjed­no­czo­ny Kościół Kana­dy