Hans Urs von Balthasar — 100. rocznica urodzin

Gdy po raz pierw­szy przy­zna­no mu god­ność kar­dy­nal­ską odmó­wił. Nie­któ­rzy bio­gra­fo­wie twier­dzą nawet, iżJan Paweł II kil­ka­krot­nie podej­mo­wał pró­by­kre­owa­nia teo­lo­ga na kardynała.Ten w koń­cu zgo­dził się, jed­nak zmarł na dwa dni przed ode­bra­niem kape­lu­sza kar­dy­nal­skie­go. Mowa o Han­sie Urs von Bal­tha­sar, jed­nym z naj­wy­bit­niej­szych teo­lo­gów rzym­sko­ka­to­lic­kich XX wie­ku. Dziś mija set­na rocz­ni­ca uro­dzin szwaj­car­skie­go teo­lo­ga zna­ne­go z nie­zwy­kle ory­gi­nal­nej teo­lo­gii prze­siąk­nię­tej duchem czwar­te­go ewan­ge­li­sty i umi­ło­wa­niem do tra­dy­cji patry­stycz­nej. Teo­lo­gia trzech dni, kosmicz­ny wymiar litur­gii, czy powszech­na nadzie­ja zba­wie­nia to tyl­ko nie­któ­re aspek­ty boga­tej twór­czo­ści Han­sa Urs von Bal­tha­sa­ra.

Hans Urs von Bal­tha­sar uro­dził­się wLu­cer­nie. Rodzi­na, nale­żą­ca do esta­bli­sh­men­tu mia­sta, mia­ła boga­te tra­dy­cje reli­gij­ne. Wśród człon­ków rodu Bal­tha­sa­rów moż­na zna­leźć księ­ży, opa­tów klasz­to­rów, a nawet bisku­pów. Mło­dy Hans stu­dio­wał począt­ko­wo lite­ra­tu­ro­znaw­stwo i filo­zo­fię we Wied­niu, Ber­li­nie oraz Zury­chu. Dok­to­ry­zo­wał się w Zury­chu z escha­to­lo­gii we współ­cze­snej lite­ra­tu­rze nie­miec­kiej. W Ber­li­nie uczęsz­czał na wykła­dy bar­dzo zna­ne­go już wów­czas teo­lo­ga kato­lic­kie­go Roma­no Guar­di­nie­go. Myśl o kapłań­stwie przy­szła dopie­ro póź­niej, po śmier­ci mat­ki Gabriel­le oraz pod­wpły­wem jed­nej z sióstr, Renée, któ­ra wstą­pi­ła do zgro­ma­dze­nia fran­cisz­ka­nek. Świę­ce­nia kapłań­skie Hans Urs von Bal­tha­sar przy­jął 26 lip­ca 1936 roku z rąk kar­dy­na­ła Micha­ela von Faul­ha­be­ra w koście­le św. Micha­ła w Mona­chium.

Zanim to się jed­nak sta­ło w 1929 roku został człon­kiem Towa­rzy­stwa Jezu­so­we­go. Wów­czas nie była to decy­zja łatwa, bio­rąc pod uwa­gę wro­gość, z jaką spo­ty­ka­li się jezu­ici, szcze­gól­nie w Niem­czech po prze­ję­ciu wła­dzy przez Hitle­ra. Po zakoń­czo­nych stu­diach teo­lo­gicz­nych w Mona­chium i Lyonie Bal­tha­sar był dusz­pa­ste­rzem mło­dzie­żo­wym w Bazy­lei. Tam też zaprzy­jaź­nił się z ewan­ge­lic­kim teo­lo­giem Karo­lem Bar­them, któ­re­go chwa­lił za „genial­ne prze­zwy­cię­że­nie Kal­wi­na” w nauce o pre­de­sty­na­cji, oraz Adrien­ne von Speyr (1902–1967), któ­ra ode­gra­ła ogrom­ną rolę w życiu Bal­tha­sa­ra.

Adrien­ne von Speyr

Adrien­ne von Speyr (na zdj.) była lekar­ką, kon­wer­tyt­ką z kal­wi­ni­zmu. Cecho­wa­ła ją nie­zwy­kła poboż­ność. Bal­tha­sar był jej ducho­wym powier­ni­kiem i to wła­śnie jemu opo­wia­da­ła o obja­wie­niach maryj­nych i mistycz­nych doświad­cze­niach zwią­za­nych z miste­rium pas­chal­nym, a w szcze­gól­no­ści zstą­pie­niem Jezu­sa do pie­kieł. Bal­tha­sar skrzęt­nie spi­sy­wał sło­wa przyjaciółki,u któ­rej w Wiel­kim Tygo­dniu 1942 roku poja­wi­ły się styg­ma­ty.

W swo­ich wspo­mnie­niach Bal­tha­sar napi­sał: „Jeże­li cho­dzi o teo­lo­gię, otrzy­ma­łem od Adrien­ne wię­cej niż ona ode mnie, choć nie da się usta­lić dokład­ne­go rachun­ku.” Chcąc się skon­cen­tro­wać na zało­żo­nej wraz z Adrien­ne Wspól­no­cie św. Jana, Bal­tha­sar posta­no­wił wystą­pić w 1950 roku z Towa­rzy­stwa Jezu­so­we­go. Prze­ło­że­ni nie chcie­li uznać jego współ­pra­cy z mistycz­ką. Po opusz­cze­niu jezu­itów zde­cy­do­wał się na zło­że­nie ślu­bów wie­czy­stych w klasz­to­rze Maria Laach, aby w ten spo­sób pod­kre­ślić swo­je przy­wią­za­nie do ide­ałów życia zakon­ne­go. Przez kil­ka lat Bal­tha­sar nie mógł zna­leźć bisku­pa, któ­ry przy­jął­by go pod swo­ją jurysdykcję.Dopiero w 1956 roku Bal­tha­sar został inkar­dy­no­wa­ny do Die­ce­zji Chur za zgo­dą bisku­pa Chri­stia­nu­sa Cami­na­dy.

Towa­rzy­stwo św. Jana pod­kre­śla­ło koniecz­ność ewan­ge­licz­ne­go świa­dec­twa osób świec­kich i kon­cen­tro­wa­ło się nie tyl­ko na pra­cy u pod­staw i ducho­wo­ści mistycz­nej, lecz tak­że na ewan­ge­li­za­cji dzię­ki zało­żo­ne­mu przez Bal­tha­sa­ra Wydaw­nic­twu św. Jana, któ­re dzia­ła do dziś.

Bal­tha­sar dużo publi­ko­wał. Był tak­że tłu­ma­czem lite­ra­tu­ry patry­stycz­nej (m.in. św. Augu­sty­na i Ory­ge­ne­sa) oraz lite­ra­tu­ry pięk­nej. Ponad­to był dosko­na­łym muzy­kiem i sam kom­po­no­wał ambit­ne utwo­ry muzycz­ne, w tym msze. Był lau­re­atem licz­nych nagród, odzna­czeń, otrzy­mał wie­le hono­ro­wych dok­to­ra­tów. Mimo iż nie został zapro­szo­ny do udzia­łu w Dru­gim Sobo­rze Waty­kań­skim, to jed­nak uzna­wa­ny jest za tego, któ­ry uto­ro­wał dro­gę do Sobo­ru.

Bal­tha­sar był kon­ser­wa­tyw­nym teo­lo­giem. Sprze­ci­wiał się wizji Kościo­ła pre­zen­to­wa­nej przez teo­lo­gów wyzwo­le­nia (Leonar­do Boff) czy zwo­len­ni­ków szyb­kich reform (Hans Küng). Teo­lo­gia dzie­jów Bal­tha­sa­ra, oraz zasy­gna­li­zo­wa­na teo­lo­gia miste­rium pas­chal­ne­go wywar­ła wpływ na wie­lu, współ­cze­snych teo­lo­gów rzym­sko­ka­to­lic­kich. Sam Bal­tha­sar czuł się moc­no zwią­za­ny z jezu­ic­ki­mi teo­lo­ga­mi: brać­mi Rah­ner (Kar­lem i Hugo), Hen­ri de Lubac, Jean-Gueno­lé-Marie Dani­élou, Eri­chem Przy­wa­rą i wie­lo­ma inny­mi. Swój podziw dla teo­lo­gii Bal­tha­sa­ra pod­kre­ślał wie­lo­krot­nie nie tyl­ko Jan Paweł II, lecz tak­że jego następ­ca, Bene­dykt XVI, któ­ry wie­lo­krot­nie, jesz­cze jako kar­dy­nał Joseph Rat­zin­ger, spo­ty­kał się z Bal­tha­sa­rem.

:: Ekumenizm.pl: Wię­cej o Han­sie Urs von Bal­tha­sar

:: Ekumenizm.pl: Kobie­ca twarz Kościo­ła