Immaculata Conceptio — uroczystość i rocznica dogmatu

“Naj­święt­sza Mary­ja Pan­na w pierw­szej chwi­li swe­go poczę­cia dzię­ki szcze­gól­nej łasce i przy­wi­le­jo­wi Wszech­mo­gą­ce­go Boga, ze wzglę­du na zasłu­gi Jezu­sa Chry­stu­sa, Zba­wi­cie­la rodza­ju ludz­kie­go, zosta­ła ustrze­żo­na od wszel­kiej zma­zy winy pier­wo­rod­nej” –poda­je bul­la “Inef­fa­bi­lis Deus”, w któ­rej papież Pius IX ogło­sił 8 grud­nia 1854 roku dogmat Nie­po­ka­la­nym Poczę­ciu Naj­święt­szej Maryi Pan­ny. Tym samym zosta­ła zamknię­ta dys­ku­sja wie­lu kato­lic­kich teo­lo­gów o pro­ble­ma­tycz­nym zagad­nie­niu „Con­cep­tio Imma­cu­la­ta”.

Ponie­waż przez wie­ki uwa­ża­no, że grzech pier­wo­rod­ny jest powszech­ny, naj­zna­mie­nit­si teo­lo­go­wie, np. św. Ber­nard z Cla­ire­vaux, i św. Tomasz z Akwi­nu zde­cy­do­wa­nie odrzu­ca­li moż­li­wość nie­po­ka­la­ne­go poczę­cia. Dopie­ro w XIII wie­ku wybit­ny fran­cisz­kań­ski teo­log Jan Duns Szkot dopro­wa­dził do rewo­lu­cji w tej mate­rii, wpro­wa­dza­jąc poję­cie dosko­na­łe­go Odku­pi­cie­la. Według fran­cisz­ka­ni­na zbaw­cza moc Chry­stu­sa uwol­ni­ła Mary­ję od jakie­go­kol­wiek grze­chu. Nie moż­na jed­nak umiej­sca­wiać dys­ku­sji teo­lo­gicz­nych o Nie­po­ka­la­nym Poczę­ciu dopie­ro w XIII wie­ku. Spo­ry na ten temat trwa­ły już bowiem znacz­nie wcze­śniej, choć­by w here­tyc­kich sze­re­gach pela­gian w V wie­ku. Świę­to­wa­nie Poczę­cia Naj­święt­szej lub Naj­czyst­szej było popu­lar­ne w Koście­le wschod­nim w VII i VIII wie­ku, a w stu­le­ciu IX przy­ję­ło się rów­nież w Koście­le zachod­nim.

Po raz pierw­szy dogmat o Nie­po­ka­la­nym Poczę­ciu został ogło­szo­ny w 1439 roku przez sobór bazy­lej­ski. Nie miał on jed­nak wią­żą­cej mocy dla Kościo­ła, gdyż obra­dy przy­ję­ły cha­rak­ter schi­zma­tyc­ki z uwa­gi na skom­pli­ko­wa­ną wów­czas sytu­ację spo­łecz­no-poli­tycz­ną. Kil­ka­dzie­siąt lat póź­niej papież Syk­stus IV w spe­cjal­nej kon­sty­tu­cji apo­stol­skiej z 1476 r. usta­no­wił świę­to Poczę­cia i pod karą klą­twy zabro­nił pod­wa­ża­nia tej nauki.

Ponad 400 lat póź­niej zagad­nie­niem tym zajął się w 1849 r. papież Pius IX, któ­ry roze­słał do wszyst­kich bisku­pów świa­ta pyta­nie o zasad­ność uję­cia nauki o Nie­po­ka­la­nym Poczę­ciu Maryi w jed­no­li­ty dogmat. Na 604 pur­pu­ra­tów tyl­ko 29 mia­ło wąt­pli­wo­ści ws. ogło­sze­nia nauki o Poczę­ciu. W związ­ku z nie­mal­że jed­no­znacz­ną odpo­wie­dzią Kościo­ła papież 8 grud­nia 1854 roku w bul­li “Inef­fa­bi­lis Deus” ogło­sił dogmat o Nie­po­ka­la­nym Poczę­ciu Naj­święt­szej Maryi Pan­ny. W doku­men­cie Pius IX argu­men­to­wał w duchu Jana Dun­sa Szko­ta, że Odku­pie­nie było aż tak dosko­na­łe, że ustrze­gło Mary­ję od popad­nię­cia w grzech pier­wo­rod­ny, nie dzię­ki Jej zasłu­gom, ale wyłącz­nie dzię­ki łasce dosko­na­łe­go Odku­pi­cie­la.