J.P.M. van der Ploeg OP — nestor holenderskich konserwatystów nie żyje

Kościół Rzym­sko­ka­to­lic­ki w Holan­dii poże­gnał się dwa tygo­dnie temu z jed­nym z naj­bar­dziej zna­nych teo­lo­gów holen­der­skich, ucho­dzą­cych za kon­ser­wa­tyw­ną prze­ciw­wa­gę do libe­ral­ne­go Edwar­da H. Schillebeeckx´a OP. 4. sierp­nia 2004 roku zmarł w wie­ku 95 lat zna­ny domi­ni­kań­ski teo­log o. J.P.M. van der Plo­eg.

Van der Plo­eg zna­ny był w śro­do­wi­skach nauko­wych już w latach 30-tych minio­ne­go stu­le­cia. Krót­ko po zakoń­cze­niu dru­giej woj­ny świa­to­wej był dzię­ki pośred­nic­twu syryj­skie­go bisku­pa Mar Atha­na­sio­sa jed­ną z pierw­szych osób, któ­rym udo­stęp­nio­no zna­le­zi­sko z Qum­ran. Przez wie­le lat van der Plo­eg zaj­mo­wał się bada­nia­mi zwo­jów znad Morza Mar­twe­go. Od 1951 roku van der Plo­eg był pro­fe­so­rem Sta­re­go Testa­men­tu, języ­ka hebraj­skie­go oraz sta­ro­sy­ryj­skie­go na Uni­wer­sy­te­cie w Nim­we­gen. Teo­log cie­szył się ogrom­nym zaufa­niem Patriar­cha­tu Antio­cheń­skie­go, od któ­re­go otrzy­mał licz­ne zaszczy­ty. Pogar­sza­ją­cy się stan zdro­wot­ny unie­moż­li­wił van der Plo­ego­wi napi­sa­nie obszer­nej książ­ki nt. życia Jezu­sa. Jesz­cze przed kil­ko­ma laty uka­za­ła się jego pra­ca o podo­bień­stwach w czte­rech Ewan­ge­liach.

Po zakoń­cze­niu Dru­gie­go Sobo­ru Waty­kań­skie­go van der Plo­eg nale­żał do kry­ty­ków posta­no­wień sobo­ro­wych. Przez wie­lu nazy­wa­ny był “bojow­ni­kiem pra­wo­wier­no­ści”, któ­ry napi­sa­ny po Vati­ca­num II Holen­der­ski Kate­chizm nazwał here­tyc­kim. Van der Plo­eg nie oba­wiał się publicz­nie kry­ty­ko­wać reform poso­bo­ro­wych, dzia­łań holen­der­skie­go pry­ma­sa Jana kar­dy­na­ła Alfrin­ka oraz wyra­żać sym­pa­tii dla schi­zma­tyc­kie­go abp. Mar­ce­la Lefe­bvre. Typo­we dla van der Plo­ega było rów­nież to, że nie stro­nił tak­że od kry­ty­ki lefe­bry­stów, gdy według nie­go wyma­ga­ły tego oko­licz­no­ści.

W pamię­ci wie­lu holen­der­skich kato­li­ków van der Plo­eg pozo­stał jako nie­stru­dzo­ny prze­ciw­nik w wal­ce z libe­ral­nym skrzy­dłem w swo­im Koście­le. Zna­na jest licz­na kore­spon­den­cja van der Plo­ega do Rzy­mu, w któ­rej skar­ży się na moder­ni­stycz­ny Kościół w Holan­dii. Poprzez nie­dy­skre­cję jed­ne­go z teo­lo­gów nie­miec­kich oka­za­ło się rów­nież, że van der Plo­eg był auto­rem nie­zwy­kle ostre­go i potę­pia­ją­ce­go doku­men­tu nt. Edwar­da Schil­le­be­ec­kxa, któ­ry van der Plo­eg napi­sał na zle­ce­nie Kon­gre­ga­cji Nauki Wia­ry, pro­wa­dzą­cej w latach 70-tych pro­ces prze­ciw­ko Schil­le­be­ec­kxo­wi. Dodat­ko­wa trud­ność pole­ga­ła na tym, że Schil­le­be­eckx oraz van der Plo­eg miesz­ka­li w tym samym klasz­to­rze.

Nie­dłu­go po tym incy­den­cie van der Plo­eg wypro­wa­dził się z kon­wen­tu, narze­ka­jąc na to, że coraz bar­dziej izo­lo­wa­ny jest w Koście­le. Van der Plo­eg wie­le razy oskar­ża­ny był rów­nież o anty­se­mi­tyzm – był zwo­len­ni­kiem tzw. Vervan­ging­sthe­olo­gie, zgod­nie z któ­rą inkar­na­cja Syna Boże­go spo­wo­do­wa­ła, że Izra­el prze­stał być Naro­dem Wybra­nym i na jego miej­sce wkro­czył Kościół. W 1979 roku van der Plo­eg został człon­kiem Kró­lew­skiej Aka­de­mii Nauk, a rok póź­niej człon­kiem Pon­ti­fi­ca Acca­de­mia The­olo­gi­ca Roma­na.

Nie ule­ga wąt­pli­wo­ści, że dla wie­lu kato­li­ków van der Plo­eg był reak­cjo­ni­stą, a dla innych iko­ną pra­wo­wier­no­ści. Jed­nak­że zarów­no prze­ciw­ni­cy, jak i zwo­len­ni­cy domi­ni­kań­skie­go zakon­ni­ka doce­nia­li jego ogrom­ną wie­dzę i doświad­cze­nie.

Zobacz tak­że:

Maga­zyn SR: Edward H. Schil­le­be­eckx OP: Chry­stus — sakra­ment spo­tka­nia z Bogiem