Jan Kalwin — krzepki 500-latek

10 lip­ca mija 500 lat od uro­dzin Jana Kal­wi­na, obok ks. Mar­ci­na Lutra, jed­ne­go z naj­bar­dziej wpły­wo­wych refor­ma­to­rów Kościo­ła Zachod­nie­go. Jed­nak tytu­łów i zasług przy­pi­sy­wa­nych Kal­wi­no­wi jest o wie­le wię­cej. Więk­sza jest tyl­ko ilość nie­po­ro­zu­mień zwią­za­nych z oso­bą refor­ma­to­ra, tak­że ocen, któ­re nie tyl­ko oskar­ża­ją go o oby­cza­jo­wą tyra­nię, ale i o dzi­siej­szy kry­zys gospo­dar­czy.

Na całym świe­cie z oka­zji Roku Jana Kal­wi­na zbie­ra­ją się ducho­wi spad­ko­bier­cy dzie­dzic­twa Kal­wi­na i wspo­mi­na­ją genew­skie­go refor­ma­to­ra, nie­raz ku znie­sma­cze­niu wie­lu refor­mo­wa­nych chrze­ści­jan, któ­rzy dopa­tru­ją się w jubi­le­uszo­wych obcho­dach zama­chu na naucza­nie same­go Kal­wi­na.

O wpły­wie Kal­wi­na nie tyl­ko na teo­lo­gię chrze­ści­jań­ską, lecz tak­że na roz­wój demo­kra­cji par­la­men­tar­nej, gospo­dar­ki i kul­tu­ry szcze­gó­ło­wo infor­mu­je stro­na jubi­le­uszo­wa przy­go­to­wa­na przez Świa­to­wy Alians Kościo­łów Refor­mo­wa­nych, któ­ry jak­by dla uczcze­nia uro­dzin Kal­wi­na fina­li­zu­je wła­śnie pro­ces zjed­no­cze­nio­wy z Refor­mo­wa­ną Radą Eku­me­nicz­ną. Wpływ Kal­wi­na na róż­ne obsza­ry życia spo­łecz­ne­go, czę­sto bar­dzo zaska­ku­ją­ce, przy­po­mi­na­ny jest pod­czas oko­licz­no­ścio­wych spo­tkań. I tak w Niem­czech Fakul­te­tu Teo­lo­gii Ewan­ge­lic­kiej w Heidel­ber­gu wraz z Badeń­skim Kościo­łem Ewan­ge­lic­kim zor­ga­ni­zo­wa­ły spo­tka­nie, pod­czas któ­re­go eks­po­no­wa­no zna­cze­nie Jana Kal­wi­na dla pro­te­stan­ty­zmu w XXI wie­ku.

Kal­win socja­li­sta?

Przy tej oka­zji świa­to­wej sła­wy teo­log refor­mo­wa­ny Jur­gen Molt­mann pod­kre­ślił w wywia­dzie dla Nie­miec­kiej Agen­cji Pra­so­wej (dpa), że myśl Jana Kal­wi­na była po pro­stu nie­zro­zu­mia­ła w klu­czo­wych kon­tro­wer­syj­nych kwe­stiach, takich jak pre­de­sty­na­cja i jego rze­ko­my wpływ na kapi­ta­lizm, za co teo­log obwi­nia głów­nie Maxa Webe­ra. — Histo­ry­cy udo­wod­ni­li, że Weber się mylił. Kal­win trzy­krot­nie unie­moż­li­wił otwar­cie wło­skie­go ban­ku w Gene­wie, sprze­ci­wiał się lichwie, opo­wia­dał się za ochro­ną bied­nych i ucie­ki­nie­rów. Rów­nie dobrze moż­na było­by udo­wad­niać, że kal­wi­nizm jest duchem socja­li­zmu. Dopie­ro w XVIII i XIX wie­ku ludzie zaczę­li wpa­try­wać się w swo­je kon­to ban­ko­we i odcyz­ty­wac z nie­go czy są wybra­ni przez Boga czy nie – pod­kre­ślił Molt­mann. — Kal­win zawsze mówił, że Duch Świę­ty roz­la­ny jest na całe Stwo­rze­nie i we wszyst­kim ma udział. Myślę, że dziś nale­żał­by do par­tii zie­lo­nych. Kal­win został zin­stru­men­ta­li­zo­wa­ny przez kapi­ta­li­stów – dodał.

Co z pre­de­sty­na­cją?

Co z nauką o pre­de­sty­na­cji? Przy­ję­ło się mówić, że dopie­ro Karl Barth doko­nał rady­kal­nej rein­ter­pre­ta­cji nauki o pre­de­sty­na­cji, oczysz­cza­jąc ją z wul­gar­nej czar­no-bia­łej osno­wy wybra­nia i potę­pie­nia. Molt­mann jed­nak, podob­nie jak wie­lu innych teo­lo­gów refor­mo­wa­nych, prze­ko­nu­ją, że zasłu­ga Bar­tha pole­ga­ła głów­nie na tym, że doko­nał on wła­ści­wej inter­pre­ta­cji Jana Kal­wi­na. W koń­cu myśl Kal­wi­na pole­ga głów­nie na tym, że wia­ra nie jest tyl­ko decy­zją czło­wie­ka, ale przede wszyst­kim jest decy­zją Boga – twier­dzi ks. prof. Molt­mann. Kto jest wybra­ny, temu Bóg nie pozwa­la upaść. Kal­win zada­wał sobie pyta­nie, dla­cze­go Sło­wo Boże u jed­nych wywo­łu­je wia­rę, a u innych nie­wia­rę i wysnuł wnio­sek, że ma to zwią­zek z wybra­niem i potę­pie­niem, jed­nak nie poszedł dalej i pod­kre­ślał, że wszy­scy są wybra­ni, aby słu­chać Sło­wa Boże­go – doda­je. W tym wła­śnie kon­tek­ście nale­ży odczy­ty­wać stwier­dze­nie Kar­la Bar­tha: Chry­stus jest tym Potę­pio­nym, to on prze­zna­czył ludz­kość na zba­wie­nie, a sie­bie na potę­pie­nie, aby ofia­ro­wać ludziom łaskę. Barth nie jest osa­mot­nio­ny w tej wie­rze. Na dłu­go przed nim wie­rzy­li tak sta­ro­żyt­ni Ojco­wie Kościo­ła, śre­dnio­wiecz­ni misty­cy, a tak­że Mar­cin Luter, któ­ry w słyn­nym komen­ta­rzu do Listu do Gala­tów nazwał Chry­stu­sa naj­więk­szym grzesz­ni­kiem, jaki cho­dził po zie­mi, gdyż wziął na sie­bie jako Bara­nek Boży cały grzech tego świa­ta.

Kal­win – praw­dzi­wy Ojciec Ame­ry­ki?

Dzie­dzic­two Kal­wi­na bar­dziej niż w Euro­pie (może poza Szko­cją i Holan­dią) widocz­ne jest głów­nie w Ame­ry­ce Pół­noc­nej. Tak­że i tam odby­wa­ły się i wciąż pla­no­wa­ne są uro­czy­sto­ści wspo­mi­na­ją­ce genew­skie­go refor­ma­to­ra. Do Bosto­nu na zapro­sze­nie Vision Forum Mini­stries (VFM), refor­mo­wa­nej orga­ni­za­cji pro­ro­dzin­nej, zje­cha­ły się set­ki chrze­ści­jan, aby mówić o Kal­wi­nie, ale i świę­to­wać rene­sans myśli Kal­wi­na wła­śnie w Ame­ry­ce. – Biblij­ny obraz świa­ta repre­zen­to­wa­ny przez Kal­wi­na szcze­gól­nie zako­rze­nił się w Nowym Świe­cie, dla­te­go też Kal­wi­na moż­na uznać za praw­dzi­we­go zało­ży­cie­la Ame­ry­ki. Jego dzie­dzic­two to tak­że ochro­na życia, obro­na rodzi­ny, a tak­że rzą­dy pra­wa posłusz­ne­go Bogu – uwa­ża­ją orga­ni­za­to­rzy spo­tka­nia.

Orga­ni­za­to­rzy ame­ry­kań­skich obcho­dów 500. uro­dzin Kal­wi­na pod­kre­śla­ją, że jubi­le­usz Refor­ma­to­ra kon­tra­stu­je z innym jubi­le­uszem hucz­nie obcho­dzo­nym na całym świe­cie – 200. rocz­ni­cą uro­dzin Karo­la Dar­wi­na. – Dzie­dzic­two Kal­wi­na stoi w jaskra­wej opo­zy­cji do XIX-wiecz­ne­go natu­ra­li­stycz­ne­go świa­to­po­glą­du Dar­wi­na. W cią­gu ostat­nie­go mile­nium nie było dwóch bar­dziej zna­czą­cych osób, któ­re wpły­nę­ły­by na poli­tycz­ny i spo­łecz­ny roz­wój naro­dów niż wła­śnie Kal­win i Dar­win. Ale to dzie­dzic­twem Dar­wi­na jest mark­sizm, tota­li­ta­ryzm i euge­ni­ka – uwa­ża Doug Phi­lips, pre­zy­dent VFM.

Zabaw­ną ilu­stra­cją histo­rycz­ne­go spo­ru jest ani­ma­cja kom­pu­te­ro­wa na stro­nach VFM przed­sta­wia­ją­ca mecz bok­ser­ski mię­dzy Kal­wi­nem a Dar­wi­nem…

O rene­san­sie myśli Kal­wi­na w USA, szcze­gól­nie wśród mło­dych chrze­ści­jan, infor­mo­wa­li­śmy już na ekumenizm.pl. Wiel­ką popu­lar­no­ścią cie­szą się cha­ry­zma­tycz­ni kazno­dzie­je, tacy jak pastor Mark Discroll, któ­rzy nie tyl­ko zdo­by­wa­ją coraz wię­cej zwo­len­ni­ków w sowich mega-Kościo­łach, ale i przy­czy­nia­ją się do pro­mo­wa­nia zapo­mnia­nych dzieł Kal­wi­na wśród mło­dych. Z pew­no­ścią Kal­win nie wygra z pro­duk­ta­mi pop kul­tu­ry, kró­la­mi i kró­lo­wy­mi muzy­ki pop lub sezo­no­wy­mi gwiaz­da­mi estra­dy, jed­nak z całą pew­no­ścią kal­wi­nizm, jak­kol­wiek sami refor­mo­wa­ni nie lubią tego okre­śle­nia, coraz moc­niej odbi­ja swo­je pięt­no w ame­ry­kań­skich Kościo­łach pro­te­stanc­kich, nie tyl­ko tych tra­dy­cyj­nie refor­mo­wa­nych, ale i w bap­ty­stycz­nych i zie­lo­no­świąt­ko­wych. Jed­no jest pew­ne: 500 lat od swo­ich uro­dzin Kal­win trzy­ma się wciąż bar­dzo dobrze!

Wię­cej na ten temat:

:: Powrót kal­wi­ni­zmu?

:: Refor­mo­wa­ni i dzie­dzic­two Kal­wi­na

:: Rok Jana Kal­wi­na

:: Jan Kal­win — teo­log w dro­dze