Kanoniczne spory w prawosławiu

Nie­speł­na dwa tygo­dnie temu poin­for­mo­wa­li­śmy na łamach EAI Ekumenizm.pl o bez­pre­ce­den­so­wym wyda­rze­niu, mia­no­wi­cie o „eks­ko­mu­ni­ko­wa­niu“ zwierzch­ni­ka Grec­kiej Cer­kwi Pra­wo­sław­nej abp. Chri­sto­do­ulu­sa przez Bar­to­lo­me­usza I., eku­me­nicz­ne­go Patriar­chę Kon­stan­ty­no­po­la. Po licz­nych kon­sul­ta­cjach przy­szła pora na dzien­ni­kar­skie mea cul­pa. Wpraw­dzie zachod­nie ser­wi­sy infor­ma­cyj­ne (w tym agen­cje pra­so­we zwią­za­ne bez­po­śred­nio z Koscio­łem Rzym­sko­ka­to­lic­kim) dono­si­ły o eks­ko­mu­ni­ce, to w rze­czy­wi­sto­ści nie cho­dzi o wyłą­cze­nie z Kościo­ła, rzu­ce­nie klą­twy, a jedy­nie o “tym­cza­so­we zerwa­nie łącz­no­ści.” Decy­zja Bar­to­lo­me­usza I. nie ma jakich­kol­wiek kon­se­kwen­cji dla pra­wo­sław­nych w Gre­cji. Za nie­za­mie­rzo­ną pomył­kę prze­pra­sza­my. Kano­nicz­ną kon­se­kwen­cją takiej decy­zji jest okre­so­we zaprze­sta­nie wspól­nej Eucha­ry­stii Kon­stan­ty­no­po­la z ateń­skim arcy­bi­sku­pem oraz prze­mil­cza­nie imie­nia grec­kie­go metro­po­li­ty pod­czas spra­wo­wa­nia Boskiej Litur­gii.

Imię Chri­sto­do­ulo­sa prze­mil­cza­no pod­czas św. Litur­gii w serb­skiej kate­drze pra­wo­sław­nej św. Sawy pod­czas obcho­dów 200-lecia serb­skie­go powsta­nia prze­ciw Tur­kom. Zewnętrz­ne sank­cje litur­gicz­ne una­ocz­nia­ją jed­nak napię­tą sytu­ację mię­dzy Patriar­cha­tem Kon­sty­no­po­la oraz Grec­ką Cer­kwią Pra­wo­sław­ną. Kon­flikt, o któ­rym już infor­mo­wa­li­śmy, nara­stał od wie­lu lat.

Papież Piotr VII, Patriar­cha Alek­san­drii i Całej Afry­ki, któ­ry w tra­dy­cji Wscho­du peł­ni funk­cję naj­wyż­sze­go sędzie­go (dla­te­go wła­śnie alek­san­dryj­ski patriar­cha nosi pod­czas Litur­gii jako jedy­ny w Koście­le Wschod­nim dwa epi­tra­che­lio­ny – odpo­wied­nik zachod­niej stu­ły) wezwał oby­dwie stro­ny kon­flik­tu do dia­lo­gu i tro­ski o jed­ność pra­wo­sła­wia. Peł­ne popar­cie i soli­dar­ność z Chri­sto­do­ulo­sem zama­ni­fe­sto­wał patriar­cha Eliasz, zwierzch­nik Gru­ziń­skiej Cer­kwi Pra­wo­sław­nej, któ­ry prze­by­wał w ostat­nich dniach z offi­cjal­ną wizy­tą w Gre­cji. Media­cji w kościel­nym kon­flik­cie pod­jął się już rząd Gre­cji.

W odpo­wie­dzi na decy­zję Kon­stan­ty­no­po­la abp. Chri­sto­do­ulo­sa napi­sał w ofi­cjal­nym oświad­cze­niu: “Eku­me­nicz­ny patriar­cha Kon­stan­ty­no­po­la posta­no­wił dolać oli­wy do ognia w ostat­nim spo­rze mię­dzy Fana­rem a Kościo­łem Gre­cji. Ducho­wy zwierzch­nik świa­to­we­go pra­wo­sła­wia zda­je się dążyć do kon­flik­tu z grec­kim rzą­dem, jeśli ten nie będzie postę­po­wał według jego życzeń. Sta­no­wi­sko Bar­to­lo­me­usza budzi pyta­nia o rze­czo­wość jego osą­du i zamia­rów, któ­re, przy­naj­mniej w czę­ści, wyda­ją się mięć poli­tycz­ny cha­rak­ter.” W dal­szej czę­ści oswiad­cze­nia Chri­sto­do­ulos ostrze­ga, że decy­zja Bar­to­lo­me­usza I. spo­wo­do­wa­ła, że spra­wy zna­la­zły się u “wrót schi­zmy” i oskar­ża Kon­stan­ty­no­pol o impe­rial­ne zamia­ry.

Spra­wa abp. Chri­sto­do­ulo­sa dzie­li pra­wo­sła­wie i jesz­cze raz una­ocz­ni­łą koniecz­ność zwo­ła­nia Pan­pra­wo­sław­ne­go Sobo­ru. Pyta­nie tyl­ko: gdzie, jak kie­dy? W XX wie­ku odby­ły się już posie­dze­nia kil­ku sobo­rów przy­go­to­waw­czych, ale kon­kret­na per­spek­ty­wa zwo­ła­nia sobo­ru jest nadal odle­gła.

O kon­flik­cie w świa­to­wym pra­wo­sła­wiu roz­ma­wia­łem ostat­nio z serb­skim teo­lo­giem pra­wo­sław­nym, któ­ry w odnie­sie­niu do moż­li­wo­ści zwo­ła­nia świa­to­we­go sobo­ru pra­wo­sław­ne­go odpo­wie­dział żar­to­bli­wie: powin­ni­śmy może powró­cić do sta­ro­ko­ściel­nej tra­dy­cji i pozwo­lić “cesa­rzo­wi” zwo­łać sobór, a jedy­nym, współ­cze­snym cesa­rzem, któ­ry mógł­by taki sobór mógł­by zwo­łać jest pre­zy­dent USA, ewen­tu­al­nie pre­zy­dent Fede­ra­cji Rosyj­skiej.

Zobacz tak­że:

Cerkiew.pl: Kon­flikt Patriar­cha­tu Kon­stan­ty­no­po­li­tań­skie­go z Cer­kwią Gre­cji