Konflikt o “katolickie” uniwersytety

W Peru i Bel­gii roz­go­rzał spór mię­dzy Kościo­łem rzym­sko­ka­to­lic­kim a wła­dza­mi pre­sti­żo­wych uni­wer­sy­te­tów o nazwę i pro­fil uczel­ni. Peru­wiań­ska spra­wa zaowo­co­wa­ła zaka­zem uży­wa­nia słów “kato­lic­ki” i “papie­ski” w nazwie uczel­ni, a tak­że kon­flik­tem w łonie epi­sko­pa­tu – część hie­rar­chów zosta­ła upo­mnia­na przez waty­kań­skie­go sekre­ta­rza sta­nu kar­dy­na­ła Tar­ci­sio Ber­to­ne. Z kolei w Bel­gii bisku­pi zosta­li przez wła­dze Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lowa­nium pozba­wie­ni pra­wa do współ­de­cy­do­wa­nia o kształ­cie uczel­ni.

Wła­dze uczel­ni: Kato­lic­ka tak, ale nie papie­ska

Zało­żo­ny w 1917 roku, a kano­nicz­nie uzna­ny przez Sto­li­cę Apo­stol­ską w 1942 Papie­ski Uni­wer­sy­tet Kato­lic­ki w Limie wszedł w kon­flikt z wiel­kim kanc­le­rzem, któ­rym jest arcy­bi­skup-metro­po­li­ta Limy kar­dy­nał Juan Luis Cipria­ni. Fun­da­tor uczel­ni Jose de la Riva Agu­ero zastrzegł w testa­men­cie, że w kie­row­nic­twie admi­ni­stra­cyj­nym uczel­ni musi zawsze zasia­dać przed­sta­wi­ciel Kościo­ła z real­nym wpły­wem na pro­fil kształ­ce­nia uczel­ni oraz z pra­wem do nad­zo­ro­wa­nia wydat­ków uczel­ni.

Kon­flik­ty zaczę­ły się poja­wiać już pod koniec lat 60. XX wie­ku, kie­dy to uczel­nia zaczę­ła jed­no­stron­nie zmie­niać swo­je sta­tu­ty bez kon­sul­ta­cji z Waty­ka­nem. Gdy w 1990 roku papież Jan Paweł II pro­mul­go­wał kon­sty­tu­cję apo­stol­ską Ex Cor­de Ecc­le­siae o uni­wer­sy­te­tach kato­lic­kich, Waty­kan wie­lo­krot­nie żądał upo­rząd­ko­wa­nia sta­tu­su praw­ne­go i dopa­so­wa­nia zasad funk­cjo­no­wa­nia uczel­ni do prze­pi­sów kon­sty­tu­cji. Tak się jed­nak nie sta­ło.

W grud­niu 2011 roku kar­dy­nał Ber­to­ne prze­pro­wa­dził kano­nicz­ną wizy­ta­cję w Limie i dwa mie­sią­ce póź­niej pró­bo­wał dojść do poro­zu­mie­nia z rek­to­rem uczel­ni, któ­ry zastrzegł, że zmia­na sta­tu­tów będzie moż­li­wa tyl­ko wte­dy, gdy… Kościół repre­zen­to­wa­ny przez archi­die­ce­zję Limy zre­zy­gnu­je z kon­tro­li nad uczel­nią. Sądy kil­ka­krot­nie potwier­dza­ły pra­wo Kościo­ła do współ­de­cy­do­wa­nia o cha­rak­te­rze uczel­ni, jed­nak wła­dze uni­wer­sy­te­tu zde­cy­do­wa­ły się na otwar­ty kon­flikt z wiel­kim kanc­le­rzem – arcy­bi­sku­pem Limy. W tej sytu­acji Waty­kan zaka­zał uczel­ni uży­wa­nia słów „kato­lic­ki” i „papie­ski” w nazwie uczel­ni, co wywo­ła­ło sta­now­czy pro­test uczel­nia­nych władz, któ­re oświad­czy­ły, że o ile rezy­gna­cja ze sło­wa „papie­ski” nie będzie pro­ble­mem, to przy­miot­nik „kato­lic­ki” chcą nadal zosta­wić.

Zde­cy­do­wa­na reak­cja Kościo­ła wią­za­ła się m.in. z fak­tem, iż na uczel­ni zatrud­nie­ni są wykła­dow­cy, któ­rzy otwar­cie ata­ku­ją Kościół lub któ­rzy ścią­gnę­li na sie­bie kary kościel­ne za gło­sze­nie tre­ści nie­zgod­nych z dok­try­ną Kościo­ła rzym­sko­ka­to­lic­kie­go.

Bisku­pi prze­ciw bisku­po­wi

Spra­wa nabra­ła nowe­go roz­ma­chu po tym, jak pró­bę media­cji mię­dzy arcy­bi­sku­pem Limy a uczel­nią pod­ję­li człon­ko­wie peru­wiań­skie­go epi­sko­pa­tu, w tym jego prze­wod­ni­czą­cy abp Salva­dor Pine­iro Gar­cia-Cal­de­ron, arcy­bi­skup-metro­po­li­ta Ayacu­cho. Hie­rar­cha wraz z pię­cio­ma inny­mi człon­ka­mi epi­sko­pa­tu wydał komu­ni­kat, w któ­rym wezwał stro­nę kościel­ną do ustępstw, pod­wa­ża­jąc auto­ry­tet arcy­bi­sku­pa Limy.

Na oświad­cze­nie bisku­pów ostro zare­ago­wał kar­dy­nał Ber­to­ne, wysy­ła­jąc do sygna­ta­riu­szy komu­ni­ka­tu list, w któ­ry zażą­dał zaprze­sta­nia dez­in­for­mo­wa­nia wier­nych oraz wspie­ra­nia ofi­cjal­ne­go sta­no­wi­ska Sto­li­cy Apo­stol­skiej, a więc de fac­to arcy­bi­sku­pa Limy. Kar­dy­nał Ber­to­ne zru­gał bisku­pów, aby nie dali się mani­pu­lo­wać dzia­ła­niom byłej już kato­lic­kiej uczel­ni. Kore­spon­den­cja zosta­ła ponad­to wysła­na do wia­do­mo­ści wszyst­kich bisku­pów peru­wiań­skich – Kościół rzym­sko­ka­to­lic­ki w Peru posia­da 45 die­ce­zji.

Bel­gia: bisku­pi bez gło­su

Z kolei wła­dze Uni­wer­sy­te­tu Kato­lic­kie­go Lowa­nium w Bel­gii posta­no­wi­ły ode­brać pię­ciu bisku­pom, zasia­da­ją­cym w 30-oso­bo­wej radzie kanc­ler­skiej uczel­ni pra­wo gło­su i tym samym współ­de­cy­do­wa­nia o pro­fi­lu uczel­ni. Bisku­pi będą mieć jedy­nie funk­cję dorad­czą i nie będą mogli — jak w minio­nych latach uczy­nił to pry­mas Bel­gii abp Andre-Joseph Leonard — sprze­ci­wiać się bada­niom nad komór­ka­mi macie­rzy­sty­mi pro­wa­dzo­ny­mi na kato­lic­kiej uczel­ni.

Kie­row­nic­two uczel­ni powró­ci­ło rów­nież do tema­tu nazwy uczel­ni, stwier­dza­jąc, że okre­śle­nie “kato­lic­ki” nie musi być obli­ga­to­ryj­nie uży­wa­ne, a uczel­nia — rów­nież na forum mię­dzy­na­ro­do­wym — może wystę­po­wać pod skró­co­ną nazwą ‘Uni­wer­sy­tet Lowa­nium’.

Przed­sta­wi­cie­le Kościo­ła nie zare­ago­wa­li jesz­cze na decy­zję uczel­nia­nych władz.