My, tutaj, teraz, wyznajemy to… — 70. rocznica Deklaracji Teologicznej z Barmen

Tymi krót­ki­mi sło­wa­mi Karl Barth wyra­ził koniecz­ność ogło­sze­nia dekla­ra­cji teo­lo­gicz­nej, któ­ra była­by odpo­wie­dzią nie­miec­kich ewan­ge­li­ków wier­nych Ewan­ge­lii na inge­ren­cję hitle­row­skie­go reżi­mu w isto­tę i misję Kościo­ła. Zebra­ny w para­fii ewan­ge­lic­ko-refor­mo­wa­nej w Bar­men synod uchwa­lił tekst dekla­ra­cji teo­lo­gicz­nej, któ­ra dała począ­tek Kościo­ło­wi Wyzna­ją­ce­mu (Beken­nen­de Kir­che), będą­ce­mu sym­bo­lem sprze­ci­wu wobec poli­ty­ki pań­stwa nazi­stow­skie­go i popie­ra­ne­go przez nie Kościo­ła Nie­miec­kich Chrze­ści­jan (Deut­sche Chri­sten).

W dniach 29–31. maja 1934 roku zebra­li się w Bar­men-Gemar­ke przed­sta­wi­cie­le róż­nych Kościo­łów ewan­ge­lic­kich: lute­rań­skie­go, refor­mo­wa­ne­go oraz ewan­ge­lic­ko-unij­ne­go. W obli­czu prze­śla­do­wań ze stro­ny reżi­mu hitle­row­skie­go, duchow­nych i ich rodzin pocho­dze­nia żydow­skie­go (para­gra­fy aryj­skie), syno­da­ło­wie przy­ję­li jed­no­gło­śnie tekst Dekla­ra­cji Teo­lo­gicz­nej opra­co­wa­ny wcze­śniej przez Karo­la Bar­tha w ści­słej współ­pra­cy ze zna­nym teo­lo­giem lute­rań­skim z Ham­bur­ga, ks. Han­sem Asmus­se­nem.

Jesz­cze 9 lat przed Bar­men euro­pej­ska kon­fe­ren­cja Kościo­łów refor­mo­wa­nych zwró­ci­ła się do Bar­tha z zapy­ta­niem, czy w świe­tle dużej róż­no­rod­no­ści teo­lo­gicz­nej w rodzi­nie Kościo­łów refor­mo­wa­nych, ist­nie­je potrze­ba sfor­mu­ło­wa­nia jed­no­li­te­go wyzna­nia wia­ry. W prze­sła­nym do uczest­ni­ków kon­gre­su refe­ra­cie Barth udzie­lił nega­tyw­nej odpo­wie­dzi, argu­men­tu­jąc, że cechą cha­rak­te­ry­stycz­ną refor­mo­wa­ne­go wyzna­nia, a kon­kret­nie ksiąg wyzna­nio­wych, jest mię­dzy inny­mi to, że nie posia­da­ją one uni­wer­sal­ne­go zna­cze­nia dla wszyst­kich Kościo­łów i for­mu­ło­wa­ne są dla okre­ślo­ne­go Kościo­ła, w kon­kret­nej rze­czy­wi­sto­ści histo­rycz­nej i spo­łecz­no-poli­tycz­nej.

Zgod­nie z tą samą zasa­dą Barth doszedł w 1934 roku do wnio­sku, że w świe­tle tra­gicz­nych wyda­rzeń, roz­prze­strze­nia­nia się naro­do­wo­so­cja­li­stycz­nej nie­na­wi­ści, powsta­ła histo­rycz­na koniecz­ność wyzna­nia wia­ry: Kościół musi się na nowo przy­znać do Ewan­ge­lii bez wzglę­du na to, jakie kon­se­kwen­cję go spo­tka­ją. Fak­tem jest, że uczest­ni­cy Syno­du w Bar­men nie chcie­li schi­zmy w nie­miec­kim pro­te­stan­ty­zmie, ale po tym jak Hitler, wbrew wcze­śniej­szym usta­le­niom, zaczął instru­men­ta­li­zo­wać Kościo­ły, wyko­rzy­stu­jąc je do swo­jej wal­ki poli­tycz­nej, spo­ra część nie­miec­kich ewan­ge­li­ków posta­no­wi­ła dać świa­dec­two praw­dzie.

Nie­miec­cy Chrze­ści­ja­nie (DC) bez waha­nia przy­ję­li tzw. zasa­dę przy­wód­cy (Füh­rer­prin­zip), uzna­jąc Adol­fa Hitle­ra za męża Bożej Opatrz­no­ści, akcep­tu­jąc para­gra­fy aryj­skie oraz odrzu­ca­jąc Sta­ry Testa­ment. Mario­net­ko­wy biskup Rze­szy Ludwig Mül­ler objął ofi­cjal­ny patro­nat nad DC. Człon­ko­wie Kościo­ła Wyzna­ją­ce­go, do któ­re­go nale­że­li człon­ko­wie ruchu opo­ru prze­ciw­ko Hitle­ro­wi (w tym lute­rań­ski teo­log ks. dr Die­trich Bon­ho­ef­fer), sta­nę­li w obro­nie nie­za­leż­no­ści Kościo­ła, ogła­sza­jąc Kościół Wyzna­ją­cy jedy­nym, praw­dzi­wym Kościo­łem ewan­ge­lic­kim w Niem­czech, któ­ry kon­ty­nu­uje pra­daw­ne dzie­ło zwia­sto­wa­nie nie­sfał­szo­wa­nej Ewan­ge­lii.

Po woj­nie człon­ko­wie Kościo­ła Wyza­na­ją­ce­go byli tymi, któ­rzy posia­da­li man­da­te moral­ny do two­rze­nia Kościo­ła Ewan­ge­lic­kie­go w Niem­czech (EKD) i prze­pro­sze­nia za popeł­nio­ne przez naród nie­miec­ki zbrod­nie. Kościół Wyzna­ją­cy był rów­nież moc­no zaan­ga­żo­wa­ny w rato­wa­nie Żydów orzed eks­ter­mi­na­cją.

Dziś sym­bo­licz­nym uko­ro­no­wa­niem poko­jo­wych rela­cji mię­dzy Kościo­łem a Syna­go­gą jest fakt, że w bez­po­śred­nim sąsiedz­twie para­fii ewan­ge­lic­ko-refor­mo­wa­nej w Bar­men-Gemar­ke znaj­du­je się nowa syna­go­ga, któ­ra sta­nę­ła na miej­scu sta­rej ple­ba­nii ewan­ge­lic­kiej. Kościół i syna­go­ga w Bar­men nie są oddzie­lo­ne pło­tem, ale połą­czo­ne są ogro­dem oraz sil­ną współ­pra­cą w dzie­le pojed­na­nia.

Tekst Dekla­ra­cji z Bar­men skła­da się z sze­ściu tez, poprze­dzo­nych cyta­ta­mi z Nowe­go Testa­men­tu. Pier­wo­wzór Dekla­ra­cji opar­ty został na wcze­śniej­szych doku­men­tach teo­lo­gicz­nych opra­co­wa­nych przez Bar­tha w Bonn oraz we Frank­fur­cie nad Menem. Pod­czas dru­gie­go syno­du w Bar­men (pierw­szy odbył się w stycz­niu 1934 roku i obej­mo­wał tyl­ko ewan­ge­li­ków refor­mo­wa­nych) tekst uzu­peł­nio­no o uwa­gi teo­lo­gów lute­rań­skich. Wie­lu bada­czy refor­ma­cji doszu­ku­je się wie­lu podo­bieństw mię­dzy Bar­men a słyn­ny­mi Teza­mi z Ber­na (1528) napi­sa­ny­mi przez Ulri­cha Zwin­glie­go. Dekla­ra­cja z Bar­men nale­ży dziś do zbio­ru ksiąg sym­bo­licz­nych Unii Kościo­łów Ewan­ge­lic­kich (UEK), do któ­rej nale­żą Kościo­ły unij­ne, lute­rań­skie oraz Kościół Ewan­ge­lic­ko-Refor­mo­wa­ny w Niem­czech.

Ser­decz­nie zapra­sza­my wszyst­kich Czy­tel­ni­ków Eku­me­nicz­nej Agen­cji Infor­ma­cyj­nej Ekumenizm.pl oraz Maga­zy­nu Teo­lo­gicz­ne­go Sem­per Refor­man­da do zapo­zna­nia się z tek­stem Dekla­ra­cji z Bar­men.

Foto­gra­fie:

1. Kościół ewan­ge­lic­ko-refor­mo­wa­ny w Bar­men-Gemar­ke, w któ­rym pod­pi­sa­no Dekla­ra­cję. W cza­sie nalo­tów alianc­kich znisz­czo­ny, odbu­do­wa­ny po woj­nie. 2. Rzeź­ba, znaj­du­ją­ca się w pobli­żu kościo­ła. Na coko­le znaj­du­ją się dwa napi­sy: pierw­szy infor­mu­je o oko­licz­no­ściach pod­pi­sa­nia Dekla­ra­cji z Bar­men, a dru­gi przed­sta­wia tekst pierw­szej tezy. 3. Tekst Dekla­ra­cji z Bar­men – widocz­ne pod­pi­sy ks. Karo­la Bar­tha oraz ks. Han­sa Asmus­se­na.