Starokatolicka tożsamość w kryzysie?

Na łamach ewan­ge­lic­kie­go dwu­mie­sięcz­ni­ka “Mate­rial­dienst” wyda­wa­ne­go przez Insty­tut Kon­fe­sjo­znaw­czy Ben­she­im uka­zał się obszer­ny arty­kuł bp. Han­sa Gerny’ego (zdj.), eme­ry­to­wa­ne­go zwierzch­ni­ka Kościo­ła Chrze­ści­jań­sko-Kato­lic­kie­go (Sta­ro­ka­to­lic­kie­go) Szwaj­ca­rii. Tekst przed­sta­wia sta­ro­ka­to­lic­kie dąże­nia eku­me­nicz­ne począw­szy od inten­syw­nych roz­mów pro­wa­dzo­nych w XIX wie­ku z Rosyj­ską Cer­kwią Pra­wo­sław­ną, a następ­nie ze świa­to­wą Wspól­no­tą Angli­kań­ską.

Przy­naj­mniej dwa razy – w 1931 i 1987 roku – wyda­wa­ło się, że nic już nie stoi na prze­szko­dzie sakra­men­tal­nej unii mię­dzy pra­wo­sła­wiem a Unią Utrechc­ką, jed­nak wewnętrz­ne pro­ble­my pra­wo­sła­wia oraz trud­no­ści z trze­cim part­ne­rem dia­lo­gu, Wspól­no­tą Angli­kań­ską, z któ­rą Unia Utrechc­ka była już moc­no zwią­za­na – unie­moż­li­wi­ły peł­ną jed­ność. Jed­nak – jak zauwa­ża bp Hans Ger­ny – dia­log pra­wo­sław­no-sta­ro­ka­to­lic­ki jest jedy­nym bila­te­ral­nym dia­lo­giem pra­wo­sła­wia z inną tra­dy­cją chrze­ści­jań­ską na szcze­blu świa­to­wym, któ­ry został dopro­wa­dzo­ny do koń­ca. Wszyst­kie tema­ty wyja­śnio­no, stwier­dzo­no zasad­ni­czą zgod­ność i … nic. Ger­ny wyli­cza kil­ka powo­dów – odmien­na ducho­wość, związ­ki Utrech­tu z angli­ka­na­mi, Kościo­ła­mi lute­rań­ski­mi i inny­mi Kościo­ła­mi ewan­ge­lic­ki­mi, i wresz­cie kwe­stia ordy­na­cji kobiet.

Nie­co ina­czej sytu­acja wyglą­da­ła z dia­lo­giem angli­kań­sko-sta­ro­ka­to­lic­kim. Na począt­ku sta­ro­ka­to­li­cy mie­li podob­ne wąt­pli­wo­ści jak Rzym: czy świę­ce­nia angli­kań­skie są waż­ne. Mimo że holen­der­scy sta­ro­ka­to­li­cy od same­go począt­ku opo­wia­da­li się za uzna­niem angli­kań­skich świę­ceń, Unia Utrechc­ka uczy­ni­ła to dopie­ro w 1925 roku. Powód? Do takiej decy­zji potrzeb­na była peł­na zgod­ność Kościo­łów człon­kow­skich.

Jak zauwa­ża bp Ger­ny, dal­sze afi­lia­cje angli­ka­nów z Kościo­ła­mi lute­rań­ski­mi, refor­mo­wa­ny­mi i meto­dy­stycz­ny­mi stwa­rza­ły dla sta­ro­ka­to­li­ków sytu­ację mało kom­for­to­wą, gdyż ustro­jo­wo i dogma­tycz­nie bliż­szy angli­ka­nizm coraz bar­dziej wią­zał się z refor­ma­cyj­ny­mi deno­mi­na­cja­mi, któ­re w odróż­nie­niu do Utrech­tu i Can­ter­bu­ry, nie pod­kre­śla­ły tak moc­no “kato­lic­kie­go rozu­mie­nia sakra­men­tów i urzę­dów.” Poro­zu­mie­nie angli­ka­nów ze skan­dy­naw­ski­mi lute­ra­na­mi (Porvoo) spra­wi­ło, że sta­ro­ka­to­li­cy sta­wa­li się coraz mniej­szym part­ne­rem, a wewnętrz­ne trud­no­ści w Unii dodat­ko­wo osła­bia­ły pozy­cję sta­ro­ka­to­lic­ką.

I tak np. w 1976 roku bisku­pi sta­ro­ka­to­lic­cy odrzu­ci­li ordy­na­cję kobiet, ale już na począt­ku lat 90. odczu­wa­no już inną atmos­fe­rę. W 1997 Unia umoż­li­wi­ła wyświę­ca­nie kobiet. W 2003 roku Pol­ski Naro­do­wy Kościół Kato­lic­ki opu­ścił Unię z powo­du ordy­na­cji nie­wiast.

Pod­su­mo­wu­jąc histo­rię eku­me­nicz­ne­go zaan­ga­żo­wa­nia sta­ro­ka­to­li­cy­zmu, bp Ger­ny przy­zna­je, że począt­ko­wa idea zjed­no­cze­nia wszyst­kich chrze­ści­jan wokół sta­ro­chrze­ści­jań­skich zasad wia­ry nie­po­dziel­ne­go Kościo­ła, sta­ła się nie­re­al­ny, a to głów­nie poprzez ewo­lu­cję dok­try­nal­ną Unii Utrechc­kiej i jej rela­cje eku­me­nicz­ne. – Stwier­dze­nie, że Unia Utrechc­ka zgod­nie z tym, jak ona sama się postrze­ga, powin­na w spo­sób szcze­gól­ny dbać o rela­cje z Kościo­ła­mi tra­dy­cji kato­lic­kiej, prze­sta­ło już być oczy­wi­ste – uwa­ża bp Ger­ny, suge­ru­jąc jed­no­cze­śnie ocze­ki­wa­nie na zmia­ny, któ­re mia­ły­by poka­zać, czy doj­dzie do reorien­ta­cji sta­ro­ka­to­lic­kiej toż­sa­mo­ści, czy dal­szej inte­gra­cji z Kościo­ła­mi refor­ma­cyj­ny­mi, czy może do zmian w eku­me­nicz­nych celach Unii.