Popewangelizacja na miarę naszych czasów

Ste­ve Ben­son – bio­log – przy­jeż­dża do odlud­ne­go gór­ni­cze­go mia­stecz­ka Hyde River, by wyja­śnić zagad­kę tajem­ni­czej śmier­ci swo­je­go bra­ta Clif­fa Ben­so­na. Jed­nak pod­ję­te przez nie­go pró­by roz­wi­kła­nia tajem­ni­cy nie przy­no­szą efek­tów. Giną kolej­ni ludzie… Chcąc nie chcąc z pomo­cą Tra­cy Ellis – poli­cjant­ki z lokal­ne­go biu­ra sze­ry­fa – Ben­son podej­mu­je się roz­wi­kła­nia zagad­ki.

Ponie­waż sam jako bio­log dużo wie o zacho­wa­niach niedź­wie­dzi, od razu wyklu­cza pier­wot­ną hipo­te­zę, jako­by przy­czy­ną śmier­ci bra­ta był atak griz­zly. Oka­zu­je się, że praw­da jest o wie­le bar­dziej skom­pli­ko­wa­na. Żeby do niej dotrzeć, Ben­son musi odkryć sekre­ty, któ­re skry­wa­ją przed obcy­mi miesz­kań­cy Hyde River.Początkowo wyda­wać by się mogło, że mamy do czy­nie­nia z kolej­nym dobrze skon­stru­owa­nym thril­le­rem psy­cho­lo­gicz­nym. Wart­ka akcja, stop­nio­wo dozo­wa­na gro­za pozor­nie codzien­nych sytu­acji, wia­ry­god­ne pod wzglę­dem psy­cho­lo­gicz­nym posta­cie. Jed­nak to nie jest zwy­kły thril­ler. Powieść Fran­ka Peret­tie­go jest przy­kła­dem zupeł­nie nowe­go gatun­ku – chrze­ści­jań­skie­go thril­le­ra, stwo­rzo­ne­go wła­śnie przez tego auto­ra. Ten uro­dzo­ny w 1951 roku w Kana­dzie pisarz jest jed­nym z naj­bar­dziej zna­nych chrze­ści­jań­skich auto­rów ame­ry­kań­skich. Pisze głów­nie powie­ści sen­sa­cyj­ne i thril­le­ry, ale ma na swo­im kon­cie rów­nież książ­ki dla dzie­ci i tek­sty non-fic­tion. Po ogrom­nym suk­ce­sie This Pre­sent Dark­ness (1987) cały świat wydaw­ni­czy i rze­sze czy­tel­ni­ków cze­ka­li na kolej­ne powie­ści Peret­tie­go, w tym tak­że na oma­wia­ną Przy­się­gę. W oczy­wi­sty spo­sób prze­ło­ży­ło się to na wyni­ki na listach best­sel­le­rów i już w przed­sprze­da­ży książ­ka zaj­mo­wa­ła nie­zwy­kle wyso­kie miej­sca.

Jako że to sam Peret­ti jest mistrzem gatun­ku, któ­ry stwo­rzył, dość trud­no okre­ślić tra­dy­cyj­ne ramy i regu­ły, któ­re mogły­by rzą­dzić chrze­ści­jań­skim thril­le­rem. Samą Przy­się­gę okre­ślił­bym mia­nem thril­le­ra z ele­men­ta­mi nad­na­tu­ral­ny­mi o głę­bo­kiej sym­bo­li­ce reli­gij­nej. Taka mie­szan­ka może z począt­ku wyda­wać się kar­ko­łom­na. Peret­ti udo­wad­nia jed­nak, że może też być nie­zwy­kle atrak­cyj­na. Prze­cież tak napraw­dę w każ­dym thril­le­rze cho­dzi o poszu­ki­wa­nie praw­dy. Może więc ele­ment praw­dy, któ­ry w isto­cie bli­ski jest roz­wa­ża­niom teo­lo­gicz­nym, nie jest tak zupeł­nie nie na miej­scu.

Jak na książ­kę nie­mal pięć­set­stro­ni­co­wą Przy­się­gę czy­ta się zaska­ku­ją­co szyb­ko. Autor stop­nio­wo odkry­wa przed nami kolej­ne tajem­ni­ce, umie­jęt­nie daw­ku­jąc suspens. Ale powieść Peret­tie­go to coś wię­cej niż zręcz­nie napi­sa­na histo­ria. Ele­ment chrze­ści­jań­skiej moral­no­ści – poda­nej prze­cież w nie­na­chal­ny i nie­osten­ta­cyj­ny spo­sób – pozo­sta­wia w nas po prze­czy­ta­niu głę­bo­ki ślad. Histo­ria histo­rią, zagad­ki zagad­ka­mi, ale sym­bo­li­ka grze­chu i zde­ma­sko­wa­nie naszej śle­pej wia­ry w roz­są­dek może dopro­wa­dzić do znacz­nie głęb­szych prze­my­śleń niż po prze­czy­ta­niu jakie­go­kol­wiek inne­go thril­le­ra.

Św. Jakub pisze: „Każ­dy bywa kuszo­ny przez wła­sne pożą­dli­wo­ści, któ­re go pocią­ga­ją i nęcą” i dalej: „potem, gdy pożą­dli­wość pocznie, rodzi grzech, a gdy grzech doj­rze­je, rodzi śmierć” (Jk 1, 14–15). W Przy­się­dze Peret­ti nie tyl­ko budu­je swo­ją opo­wieść na bazie chrze­ści­jań­skich zasad. Uda­je mu się tak­że w zupeł­nie nowa­tor­ski spo­sób wpleść nauki wywo­dzą­ce się z Biblii w popkul­tu­rę. Nie powin­no być to odczy­ty­wa­ne jako zarzut, lecz jako pochwa­ła auto­ra, któ­ry w nie­ba­nal­ny spo­sób potra­fi prze­są­czyć swo­je głę­bo­kie prze­ko­na­nia do tak komer­cyj­ne­go gatun­ku lite­rac­kie­go. Moż­na to nazwać pope­wan­ge­li­za­cją na mia­rę naszych cza­sów. Jak już jed­nak pisa­łem, nie ma w tym nic z nachal­nej dydak­ty­ki. Wiel­bi­cie­le thril­le­rów z pew­no­ścią nie poczu­ją się jak na lek­cji reli­gii. Poczu­ją za to, że mają do czy­nie­nia z lite­ra­tu­rą wyso­kich lotów.

Piotr Buc­ki

F. Peret­ti, Przy­się­ga, przeł. A. Woj­ta­sik, Kra­ków: Wydaw­nic­two M 2007, s. 500.