Kardynał József Mindszenty – 30. rocznica śmierci

0

W minionym tygodniu minęła 30. rocznica śmierci węgierskiego kardynała Józsefa Mindszenty, symbolu walki o wolność wiary w czasach komunistycznej niewoli na Węgrzech. József Mindszenty urodził się 29. marca 1892 roku we wiosce Csehimindszent w zachodnich Węgrzech. Naprawdę nazywał się József Pehm i pochodził z rolniczej rodziny o niemieckich korzeniach. W 1941 roku kardynał zmienił nazwisko na Mindszenty, które odwoływało się do miejsca jego urodzenia oraz węgierskich tradycji szlacheckich od strony matki.

Po szkole podstawowej i gimnazjum Mindszenty podjął studia teologiczne w seminarium duchownym w Szombathely. 12 czerwca 1915 roku przyjął święcenia kapłańskie i przez dwa lata był wikariuszem w Felsöpaty. Jego głównym zajęciem była katechizacja młodego pokolenia oraz działalność publicystyczna, także o tematach politycznych, za co raz poszedł na kilka miesięcy do więzienia. 1 października 1919 ks. Midnszenty objął stanowisko proboszcza parafii w Szombathely, gdzie przez 25 lat prowadził intensywną działalność duszpasterską i społeczną, budząc szacunek parafian, a także chrześcijan innych wyznań.


Nuncjusz apostolski abp Angelo Rotta porozumiał się z rządem i przedłożył papieżowi Piusowi XII kandydaturę ks. Mindszenty na objęcie biskupstwa Veszprém. Mimo sprzeciwu prymasa Węgier, kardynała Jusztiniána Serédi, 4 marca 1944 Pius XII mianował Mindszenty´go ordynariuszem Veszprému. Jeszcze przed przyjęciem święceń biskupich przez Mindszenty´go na Węgry wkorczyły wojska hitlerowskie. Miklos de Nagybanya Horthy, marionetkowy namiestnik Hitlera, chciał uchronić Węgry przed wojną poprzez zawarcie paktu z III Rzeszą. 31. października 1944 roku Mindszenty wraz z innymi biskupami opublikował deklarację, w której sprzeciwił się wojnie prowadzonej przez Niemców. Na konsekwencje nie trzeba było długo czekać. Niemcy internowali biskupa wraz z księżmi i studentami teologii do miejscowości Sopronköhida. Mindszenty został uwolniony pod koniec marca 1945 roku, jeszcze przed wkroczeniem Armii Czerwonej.


Kłopoty nowego Prymasa


29 marca 1945 roku umiera prymas Serédi. Na polecenie papieża Piusa XII arcybiskup József Grösz udaje się z tajną misją do biskupa Mindszenty, czy byłby gotów objąć stanowisko prymasa Węgier. Emisariusz papieża pozostawia Mindszenty´mu 24 godziny do zastanowienia. Decyzja była pozytywna i 15. września br. ogłoszono oficjalną nominację. Kilka miesięcy później, 18 lutego 1946 roku Pius XII kreuje arcybiskupa budapesztańsko-ostrzehomskiego Mindszenty na kardynała.


Krótko po zakończeniu wojny Mindszenty odbył kilka podróży zagranicznych, w tym do Włoch i USA. Szczególnie w Stanach Zjednoczonych kardynał Mindszenty zwracał uwagę opinii publicznej na prześladowanie Kościoła na Węgrzech przez komunistów. Na Węgrzech Mindszenty stał się symbolem oporu wobec komunistycznych zbrodniarzy, którzy zdecydowali, że kardynała należy się jak najszybciej pozbyć. Sposób postępowania wypracowała Moskwa w porozumieniu z Budapesztem.


W drugi dzień świąt Narodzenia Pańskiego 1948 roku kardynał Mindszenty został aresztowany. Po długotrwałych torturach, przy których stosowano również narkotyki, kardynała osądzono na pokazowym procesie. W lutym 1949 roku hierarchę skazano na dożywocie za zdradę stanu i przestępstwa dewizowe. Do 1956 roku kardynał Mindszenty pozostał w odosobnieniu. Podczas węgierskiej wiosny ludów w 1956 roku kardynał został uwolniony i w triumfalnym pochodzie przybył do stolicy. Radość nie trwała jednak długo. Trzy dni później na Węgry wkroczyły wojska sowieckie, mordując wielu Węgrów. Mindszenty schronił się w ambasadzie Stanów Zjednoczonych, gdzie pozostał do 1971 roku na koszt amerykańskiego episkopatu.


Błogosławione nieposłuszeństwo


Po odwilży w stosunkach amerykańsko-radzieckich obecność Mindszety´go na terenie budapesztańskiej ambasady zaczęła wadzić. Za plecami kardynała Amerykanie podjęli rozmowy z papieżem Pawłem VI, który również chciał poprawy stosunków z Sowjetami, mając nadzieję na polepszenie sytuacji Kościoła w Europie Środkowo-Wschodniej. Wbrew woli Mindszenty´go. Zdecydowano, że Mindszenty zostanie wydalony z Węgier i będzie miał nałożony zakaz publikacji. 28 września 1971 Mindszenty opuszcza Węgry i wbrew woli papieża zamieszkuje w węgierskim seminarium duchownym w Austrii, oraz publikuje swoje wspomnienia.


Dodatkowo prymas Mindszenty podjął kilka zagranicznych podróży do diaspory węgierskiej na świecie, opowiadając o sytuacji Kościoła w ich ojczyźnie. Poirytowany rząd Węgier zaczął naciskać na Watykan, aby ten zdyscyplinował nieposłuisznego kardynała. Z przyczyn pastoralnych Paweł VI zawiesił Mindszenty´go w lutym 1974 roku w funkcjach duszpasterskich. Mindszenty jednak dalej podróżował. Zmarł na skutek wyprawy do Południowej Afryki we Wiedniu 6 maja 1975 roku. Kardynała pochowano w austriackim klasztorze Maria Zell, obok jego poprzednika, prymasa György Szelepcsényi (+ 1686).


W testamencie kardynał Mindszenty wyraził życzenie, aby pochowano go na Węgrzech dopiero wtedy, kiedy „gwiazda moskwiewskiej bezbożności zniknie z nieba Maryi i św. Stefana.” 4 maja 1991 sarkofag z ciałem hierarchy powrócił na Węgry. Na grobie w katedrze ostrzehomskiej widnieje epitafium: Życie go poniżyło, śmierć wywyższyła (vita humiliavit – mors exaltavit).


Dziedzictwo


Po przemianach demokratycznych na Węgrzech kardynał Mindszenty stał się na nowo odkrywanym źródłem inspiracji dla węgierskich katolików, a także ich współwyznawców na całym świecie, prześladowanych przez totalitarne reżimy. W 1958 roku amerykański duchowny ks. C. Stephen Dunker założył Fundację im. kardynała Józsefa Mindszenty´go, która działa do dziś. Sam Dunker został wydalony z Chin przez komunistyczne władze. Fundacja organizuje konferencje naukowe i programy edukacyjne o komunizmie. Na stronach internetowych fundacji można przeczytać comiesięczne raporty z jej działalności (The Mindszenty Report).