Antysemityzm po norwesku

Jose­tin Gaar­der, autor popu­lar­nej powie­ści “Świat Zofii” wywo­łał w Nor­we­gii burz­li­wą deba­tę, któ­ra poka­za­ła, że anty­se­mi­tyzm wciąż jest popu­lar­ny w kra­inie fior­dów. Gaar­der opu­bli­ko­wał w libe­ral­no-kon­ser­wa­tyw­nym dzien­ni­ku Aften­po­sten esej zaty­tu­ło­wa­ny “Wybra­ny naród Boga”. W swo­im pam­fle­cie Gaar­der napi­sał, że nie uzna­je pań­stwa Izra­el, tak jak nie moż­na było uznać połu­dnio­wo­afry­kań­skie­go reżi­mu opar­te­go na apar­the­idzie, oraz tali­bań­skich fana­ty­ków. Gaar­der uwa­ża, że Izra­el zbu­do­wa­ny jest na anty­hu­ma­ni­stycz­nych zasa­dach oraz ruinach archa­icz­nej, naro­do­wo-wojen­nej reli­gii. Bóg Izra­ela to nie­za­spo­ko­jo­ny sady­sta - stwier­dził.

Gaar­der nie ukry­wa, że jego tekst powstał pod wpły­wem szo­ku spo­wo­do­wa­ne­go wyda­rze­nia­mi w Kanie. Po pro­te­stach orga­ni­za­cji żydow­skich i wie­lu, nor­we­skich poli­ty­ków, powie­dział, że jest przy­ja­cie­lem Żydów i uzna­je pra­wo do ist­nie­nia Izra­ela w gra­ni­cach z 1948 roku. Wpraw­dzie Gaar­der wyra­ził żal za swo­je słowa,to jed­nak­ba­da­nia opi­nii publicz­nej wyka­za­ły, że pra­wie 47 pro­cent Nor­we­gów zga­dza się z teza­mi pam­fle­tu.

Szwaj­car­ski dzien­nik Neue Zür­cher Zeitung (NZZ) cytu­je Monę Levin, nor­we­ską dzien­ni­kar­kę żydow­skie­go pocho­dze­nia, któ­ra przy­po­mnia­ła Gaar­de­ro­wi, że Żydzi od 150 lat są nor­we­ski­mi oby­wa­te­la­mi, a w latach 1940–1945 odma­wia­no im jakich­kol­wiek praw. Suchej nit­ki na Gaar­de­rze nie pozo­sta­wi­ła duń­ska pra­sa. W okre­sie dru­giej woj­ny świa­to­wej to wła­śnie Dania rato­wa­ła nor­we­skich Żydów umoż­li­wia­jąc im podróż do Szwe­cji.

Do spo­ru wokół ese­ju Gaar­der­sa włą­czy­ła się rów­nież Nina Wito­szek, pol­ska pisar­ka od lat miesz­ka­ją­ca w Oslo. To typo­we dla Nor­we­gów, że lubią bawić się w Boga. Tekst Gaar­de­ra poka­zu­je, że Nor­we­dzy są roz­cza­ro­wa­ni, że Izra­el­czy­cy nie są tacy, jak oni. Nor­we­go­wie mogą być anioł­kiem wśród naro­dów, a Izra­el okrą­żo­ny przez wro­gów nie – uwa­ża Wito­szek.