Czas na przełom

Spra­wa współ­pra­cy arcy­bi­sku­pa Sta­ni­sła­wa Wiel­gu­sa z komu­ni­stycz­ną bez­pie­ką musi być osta­tecz­nie i do koń­ca wyja­śnio­na. I to na tyle szyb­ko, by wyja­śnie­nia mogły być opu­bli­ko­wa­ne przed ingre­sem abp Wiel­gu­sa w War­sza­wie.

Pol­ski Kościół sta­nął w obli­czu naj­więk­sze­go jak dotąd skan­da­lu lustra­cyj­ne­go. Jak poin­for­mo­wa­ła „Gaze­ta Pol­ska” nowy metro­po­li­ta war­szaw­ski abp Sta­ni­sław Wiel­gus przez ponad dwa­dzie­ścia lat miał współ­pra­co­wać z peere­low­ską bez­pie­ką. Współ­pra­ca mia­ła roz­po­cząć się pod koniec lat 60. Ofi­ce­ro­wie pro­wa­dzą­cy oce­nia­li dzia­łal­ność TW Ada­ma (bo taki kryp­to­nim miał nosić obec­ny arcy­bi­skup) wyso­ko. A o zaan­ga­żo­wa­niu hie­rar­chy we współ­pra­cy może świad­czyć fakt, że trwać ona mia­ła aż do momen­tu roz­wią­za­nia SB, czy­li do stycz­nia 1990 roku.

Arcy­bi­skup Sta­ni­sław Wiel­gus odrzu­cił oskar­że­nia. Podob­ne sta­no­wi­sko zajął Pry­mas Pol­ski. – Bez wzglę­du na wszyst­kie oskar­że­nia, ja wie­rzę arcy­bi­sku­po­wi Sta­ni­sła­wo­wi Wiel­gu­so­wi – powie­dział kar­dy­nał Józef Glemp.

Na razie jed­nak obie stro­ny odwo­łu­ją się wyłącz­nie do zaufa­nia do sie­bie. „Gaze­ta Pol­ska” oskar­ża arcy­bi­sku­pa Sta­ni­sła­wa Wiel­gu­sa o wie­lo­let­nią współ­pra­cę z komu­ni­stycz­ną bez­pie­ką, ale nie przed­sta­wia na to doku­men­tów, któ­re sta­ły­by się rze­czy­wi­sty­mi dowo­da­mi. Abp Wiel­gus zaprze­cza i uzna­je arty­kuł w tygo­dni­ku za atak na nie­go same­go i pre­zen­to­wa­ny przez nie­go świa­to­po­gląd, ale nie prze­ja­wia chę­ci pro­fe­sjo­nal­ne­go wyja­śnie­nia całej spra­wy.

Kwe­stia domnie­ma­nej współ­pra­cy nowe­go metro­po­li­ty war­szaw­skie­go z bez­pie­ką nie może być jed­nak roz­pa­try­wa­na w kwe­stiach wia­ry i nie­wia­ry. Te bowiem, jak naucza kate­chizm, odno­szą się do rze­czy nie­wi­dzial­nych. Współ­pra­ca z bez­pie­ką zaś jest rze­czą, któ­rą spraw­dzić moż­na i nale­ży empi­rycz­nie, poprzez wyko­na­ne przez kom­pe­tent­nych histo­ry­ków bada­nia doku­men­tów SB czy innych mate­ria­łów z epo­ki. I wła­śnie na ujaw­nie­nie doku­men­tów (tak przez for­mu­łu­ją­cych oskar­że­nia dzien­ni­ka­rzy jak i IPN) oraz ich rze­tel­ne prze­ba­da­nie trze­ba teraz cze­kać.

Prze­ba­da­nie wszyst­kich doku­men­tów doty­czą­cej domnie­ma­nej współ­pra­cy abp. Wiel­gu­sa z bez­pie­ką oraz ich upu­blicz­nie­nie, jesz­cze przed ingre­sem, jest obec­nie jedy­nym pozwa­la­ją­cym zacho­wać twarz wyj­ściem dla pol­skiej hie­rar­chii, ale tak­że dla same­go oskar­żo­ne­go. Uda­wa­nie, że pro­blem nie ist­nie­je, suge­ro­wa­nie, że sto­ją za nim ube­cy (tak jak­by w depar­ta­men­cie IV dzia­ła­ła komór­ka pro­ro­ków, któ­rzy 40 lat temu prze­wi­dzie­li, że dobrze zapo­wia­da­ją­cy się adiunkt zosta­nie w przy­szło­ści, po upad­ku komu­ni­zmu, metro­po­li­tą war­szaw­skim), któ­rzy chcą skom­pro­mi­to­wać hie­rar­chę z powo­du jego poglą­dów – tyl­ko wzmac­nia­ją podej­rze­nia, że arcy­bi­skup jest win­ny, a przy­naj­mniej, że ma coś na sumie­niu. A nie ma chy­ba nic gor­sze­go dla paste­rza roz­po­czy­na­ją­ce­go swo­ją posłu­gę, niż takie podejrzenie.Pytanie tyl­ko, czy pol­ski Kościół (a nie­ste­ty tak­że Sto­li­ca Apo­stol­ska) rze­czy­wi­ście chce takich badań? Jak dowo­dzi­łem na łamach “Dzien­ni­ka” w będą­cym ostat­nio przed­mio­tem spo­ru tek­ście, mia­no­wa­nie na metro­po­li­tę war­szaw­skie­go czło­wie­ka, o któ­rym media (jako pierw­szy zro­bił to “Prze­krój”) już kil­ka tygo­dni temu pisa­ły, że może on być TW, może dowo­dzić, że linia zamia­ta­nia spra­wy pod dywan, zała­twia­nia pro­ble­mów w wąskim gro­nie duchow­nych, a tak­że siło­we­go uci­sza­nia zwo­len­ni­ków lustra­cji jest już nie tyl­ko sta­no­wi­skiem pol­skie­go epi­sko­pa­tu, ale tak­że Kurii Rzym­skiej.

Trud­no sobie jed­nak wyobra­zić gor­szy sce­na­riusz roz­wo­ju wypad­ków niż ten zary­so­wa­ny powy­żej. Infor­ma­cje o współ­pra­cy duchow­nych z bez­pie­ką i tak będą wycie­kać, dzien­ni­ka­rze i histo­ry­cy nie zaprze­sta­ną badań, a auto­ry­tet metro­po­li­ty war­szaw­skie­go nie powstrzy­ma docie­kli­wych bada­czy przed docie­ka­niem praw­dy o tecz­ce bisku­pa Wiel­gu­sa. Spra­wy będą więc docie­rać do opi­nii publicz­nej, a zaprze­cza­ją­cy doku­men­tom i infor­ma­cjom hie­rar­cho­wie będą tra­cić kre­dyt zaufa­nia, któ­rym wciąż obda­rza­ją ich wier­ni. Taki sce­na­riusz zakła­da tak­że pogłę­bia­ją­cą się prze­paść mię­dzy hie­rar­chią a spo­rą czę­ścią wier­nych, któ­rzy chcą otwar­tej dys­ku­sji o prze­szło­ści Kościo­ła.

Trud­no wyobra­zić sobie lep­szy niż obec­nie moment na zmia­nę takie­go sta­no­wi­ska. Bom­ba, jaką jest infor­ma­cja o współ­pra­cy metro­po­li­ty war­szaw­skie­go z bez­pie­ką (nawet jeśli nie oka­że się ona praw­dzi­wa), poka­zu­je, że media nie pozwo­lą na zamie­ce­nie spra­wy pod dywan, że uci­sze­nie zwo­len­ni­ków lustra­cji w Koście­le nic nie da. I że jedy­ną dro­gą jest uczci­we prze­ba­da­nie spra­wy, a nie uda­wa­nie, że jej nie ma.

Obec­na sytu­acja jest jed­nak tak­że spraw­dzia­nem dla pol­skich kato­li­ków świec­kich. Świa­dec­twem tego, czy rze­czy­wi­ście zale­ży nam na dobru Kościo­ła nie będzie — jak chciał­by pan Rol­land Tetler -pokor­ne uzna­wa­nie, że nic się nie dzie­je, czy że bisku­pi zawsze mają rację i widzą dalej, ale otwar­ty, doko­na­ny z miło­ścią i odpo­wie­dzial­no­ścią sprze­ciw wobec takiej linii. W Sta­nach Zjed­no­czo­nych praw­dzi­wy­mi kato­li­ka­mi oka­za­li się bowiem nie ci, któ­rzy wraz z hie­rar­chią kry­li pedo­fi­lii i pozwa­la­li im krzyw­dzić kolej­ne oso­by, ale ci, któ­rzy otwar­cie — za cenę sank­cji — pod­ję­li wal­kę o praw­dę i spra­wie­dli­wość w Koście­le.

Kościół nie jest bowiem sek­tą zgro­ma­dzo­ną wokół nie­omyl­nych guru, ale wspól­no­tą, w któ­rej koniecz­ne jest posłu­szeń­stwo, ale tak­że odwa­ga mówie­nia praw­dy, a przy­naj­mniej wyzna­wa­nia tego, co nas boli. To jest nas obo­wią­zek jako kato­li­ków. Nie jest nim nato­miast bez­myśl­ne kla­kier­stwo, bicie braw, gdy powin­no się gwiz­dać.