Muzułmanie, którzy ratowali Żydów

Po raz pierw­szy w Muzeum Jad Wa-Szem zosta­nie otwo­rzo­na wysta­wa poświę­co­na muzuł­ma­nom, któ­rzy rato­wa­li Żydów pod­czas Holo­kau­stu. Wysta­wa, któ­rej otwar­cie prze­wi­dzia­ne jest na czwar­tek, kon­cen­tru­je się na wie­lu muzuł­ma­nach albań­skich, któ­rzy już wcze­śniej zosta­li uzna­ni za Spra­wie­dli­wych wśród Naro­dów Świa­ta i nosi tytuł “BESA: Kodeks hono­ro­wy — Albań­scy muzuł­ma­nie, któ­rzy rato­wa­li Żydów pod­czas Holo­kau­stu”.

Auto­rem zdjęć skła­da­ją­cych się na nową eks­po­zy­cję i przed­sta­wia­ją­cych Spra­wie­dli­wych oraz ich rodzi­ny jest ame­ry­kań­ski foto­graf Nor­man Ger­sh­man.

Przed II woj­ną świa­to­wą w Alba­nii żyło ok 200 Żydów. Po doj­ściu Hitle­ra do wła­dzy do kra­ju przy­by­ły tysią­ce żydow­skich uchodź­ców z Jugo­sła­wii, Nie­miec, Gre­cji, Austrii i Ser­bii. Gdy armia nie­miec­ka wkro­czy­ła do Alba­nii w 1943 roku, Albań­czy­cy odmó­wi­li pod­po­rząd­ko­wa­nia się roz­ka­zom wyda­nia wszyst­kich Żydów znaj­du­ą­cych się w kra­ju.

Pra­wie wszy­scy Żydzi, któ­rych nie­miec­ka oku­pa­cja zasta­ła w Alba­nii, prze­ży­li. Co wię­cej, wedle danych Jad Wa-Szem w Alba­nii pod koniec woj­ny było wię­cej Żydów niż w chwi­li jej wybu­chu.

“Wyjąt­ko­wa histo­ria Alba­nii, w któ­rej cały naród, zarów­no rząd, jak i miesz­kań­cy, nie­śli Żydom pomoc jest napraw­dę nie­zwy­kła”, powie­dzia­ła kura­tor wysta­wy Jehu­dit Szen­dar. “Wie­lu, jeśli nie wszy­scy, dzia­ła­li z naka­zu swo­jej reli­gii, isla­mu”.

Pomoc Żydom wyni­ka­ła czę­sto z zasa­dy zwa­nej “besa” — “dotrzy­my­wa­nie obiet­ni­cy”.

Oca­la­ły z Holo­kau­stu Jaakow Alta­rat, któ­ry zna­lazł się w Alba­nii wraz z rodzi­ca­mi w 1941 roku twier­dzi, że ta histo­ria jest zbyt mało zna­na na świe­cie. “To histo­ria naro­du, któ­ry ura­to­wał wszyst­kich swo­ich Żydów dla­te­go, że taki miał kodeks zacho­wa­nia”, mówi Alta­rat.

“Dla­cze­go mój ojciec oca­lił obce­go ryzy­ku­jąc życie wła­sne i całej wio­ski?”, pytał Enwer Alia Sze­qer, syn Spra­wie­dli­we­go wśród Naro­dów Świa­ta Ale­go Sze­qer Pasz­ka­ja. “Mój ojciec był poboż­nym muzuł­ma­ni­nem. Wie­rzył, że oca­le­nie jed­ne­go życia to wej­ście do raju”.

Wysta­wa będzie poka­zy­wa­na w Jad Wa-Szem przez dwa mie­sią­ce, a następ­nie poje­dzie do Nowe­go Jor­ku, gdzie znaj­dzie się w sie­dzi­bie ONZ.

Do dziś ponad 70 muzuł­ma­nów zosta­ło uzna­nych za Spra­wie­dli­wych wśród Naro­dów Świa­ta.

Forum Żydów Pol­skich