Ekumeniczne poruszenie w Niemczech — SUBSISTIT IN jeszcze raz

Ogrom­ne zain­te­re­so­wa­nie Kościo­łów ewan­ge­lic­kich wywo­łał refe­rat kar­dy­na­ła Kar­la Leh­man­na, prze­wod­ni­czą­ce­go rzym­sko­ka­to­lic­kiej Kon­fe­ren­cji Bisku­pów Nie­miec­kich (DBK), pod­czas inau­gu­ra­cji 140. posie­dze­nia ple­nar­ne­go DBK w Ful­dzie. Hie­rar­cha, któ­ry obcho­dzi wła­śnie 20-lecie prze­wod­ni­cze­nia nie­miec­kie­mu epi­sko­pa­to­wi, sze­ro­ko odniósł się do kon­tro­wer­sji zwią­za­nych z noty­fi­ka­cją Kon­gre­ga­cji Nauki Wia­ry z lip­ca br. nt. nie­któ­rych zagad­nień ekle­zjo­lo­gicz­nych. Leh­mann zawarł rów­nież kil­ka pro­po­zy­cji dla dal­szych roz­mów eku­me­nicz­nych, któ­re spo­tka­ły się z entu­zja­stycz­nym przy­ję­ciem ewan­ge­li­ków.

Na począt­ku refe­ra­tu kar­dy­nał Leh­mann odniósł się do pro­te­stanc­kich ocen waty­kań­skie­go doku­men­tu, w tym przede wszyst­kim do słów bpa Wol­fgan­ga Hube­ra, prze­wod­ni­czą­ce­go Rady Ewan­ge­lic­kie­go Kościo­ła Nie­miec, stwier­dza­jąc, że fala kry­ty­ki “nosi­ła zna­mio­na regu­lar­nej kam­pa­nii, któ­ra z jed­nej stro­ny była szorst­ka i moc­na, a z dru­giej dała odczuć przy wca­le nie­ma­łej ilo­ści nie­któ­rych reak­cji sta­re, anty­ka­to­lic­kie pozy­cje”. Leh­mann wyra­ził żal, że dys­ku­sja doty­czą­ca doku­men­tu wie­lo­krot­nie pro­wa­dzo­na była poza­me­ry­to­rycz­nie i utrud­nia­ła w tej spo­sób rze­czo­we poro­zu­mie­nie.

Sub­si­stit in

Kar­dy­nał Karl Leh­mann (zdj. 2) doko­nał szcze­gó­ło­wej ana­li­zy sobo­ro­wej nauki o Koście­le zawar­tej przede wszyst­kim w kon­sty­tu­cji dogma­tycz­nej Lumen Gen­tium (LG), w któ­rej znaj­du­ją się sze­ro­ko komen­to­wa­ne, kry­ty­ko­wa­ne, ale też oce­nia­ne z uzna­niem sło­wa odno­szą­ce się do rela­cji mię­dzy histo­rycz­nym Kościo­łem kato­lic­kim a Kościo­łem Jezu­sa Chry­stu­sa. Fra­za, iż Kościół Jezu­sa Chry­stu­sa TRWA (sub­si­stit in) w Koście­le kato­lic­kim nie wyklu­cza uczest­nic­twa innych wspól­not w zba­wien­nej rze­czy­wi­sto­ści Kościo­ła Jezu­so­we­go – uwa­ża Leh­mann. Teo­log przy­po­mniał, że Kościół kato­lic­ki pod­trzy­mu­je swo­je prze­ko­na­nie o sub­stan­cjal­nej toż­sa­mo­ści z Kościo­łem Jezu­so­wym, ale utoż­sa­mie­nie to nie rości sobie eks­klu­zyw­ne­go i abso­lut­ne­go cha­rak­te­ru, przy­zna­jąc innym Kościo­łom moż­li­wo­ści par­ty­cy­pa­cji w zbaw­czej rze­czy­wi­sto­ści ekle­zjal­nej daro­wa­nej przez Chry­stu­sa.

Mogunc­ki biskup przy­po­mniał rów­nież histo­rię powsta­wa­nia kon­sty­tu­cji LG, szcze­gól­nie w tym frag­men­cie, któ­ry doty­czy stwier­dze­nia sub­si­stit in. Tekst doku­men­tu pod­le­gał kil­ku prze­rób­kom redak­cyj­nym. Hie­rar­cha przy­po­mniał, że w miej­scu, w któ­rym wystę­pu­je sub­si­stit in, pier­wot­ny tekst zakła­dał cał­ko­wi­tą iden­ty­fi­ka­cję Kościo­ła Chry­stu­so­we­go z Kościo­łem kato­lic­kim, co miał wyra­żać cza­sow­nik EST (jest). W jesz­cze wcze­śniej­szych pro­po­zy­cjach poję­cie “Kościo­ła kato­lic­kie­go” wystę­po­wa­ło w zawę­żo­nej wer­sji „Kościo­ła rzym­sko­ka­to­lic­kie­go”. Póź­niej w Komi­sji Teo­lo­gicz­nej nie tyl­ko zde­cy­do­wa­no się na sub­si­stit in, co ogrom­ną więk­szo­ścią gło­sów przy­ję­li ojco­wie sobo­ru, ale rów­nież zastą­pio­no wyra­że­nie “Roma­nus Pon­ti­fex” sło­wa­mi “Następ­ca św. Pio­tra”, któ­re wycho­dzi­ły naprze­ciw Kościo­łom wschod­nim.

Leh­mann pod­kre­ślił, że nie moż­na w żad­nym wypad­ku posta­wić zna­ku rów­no­ści mię­dzy sub­si­stit in a est, ponie­waż sub­si­stit in utrzy­mu­je sub­stan­cjal­ną toż­sa­mość mię­dzy Kościo­łem Jezu­sa Chry­stu­sa oraz Kościo­łem kato­lic­kim i jed­no­cze­śnie pozo­sta­wia prze­strzeń dla uczest­nic­twa w auten­tycz­nej egzy­sten­cji Kościo­ła. Leh­mann przy­po­mniał rów­nież wypo­wie­dzi poso­bo­ro­wych doku­men­tów, w któ­rych poja­wia się inklu­zyw­na inter­pre­ta­cja posta­no­wień Sobo­ru Waty­kań­skie­go II – cho­dzi m.in. o doku­men­ty Kon­gre­ga­cji Nauki Wia­ry, w tym Myste­rium Ecc­le­siae z 1973 r. oraz Domi­nus Iesus z 2000 r., a tak­że ency­kli­kę eku­me­nicz­ną Jana Paw­ła II Ut unum sint z 1995 r.

Lep­sza kor­dy­na­cja i pro­po­zy­cja na przy­szłość

Kar­dy­nał uznał rów­nież zasad­ność nie­któ­rych słów kry­ty­ki wypo­wia­da­nych pod adre­sem Kościo­ła rzym­sko­ka­to­lic­kie­go, stwier­dza­jąc, że koniecz­na jest więk­sza roz­trop­ność w przed­sta­wia­niu wła­sne­go sta­no­wi­ska oraz o wie­le bliż­sza współ­pra­ca Kon­gre­ga­cji Nauki Wia­ry z Papie­ską Radą ds. Popie­ra­nia Jed­no­ści Chrze­ści­jan.

W koń­co­wej czę­ści wystą­pie­nia kar­dy­nał Leh­mann zapro­po­no­wał m.in. opra­co­wa­nie eku­me­nicz­ne­go bilan­su przy szcze­gól­nym uwzględ­nie­niu isto­ty urzę­du i innych aspek­tów ekle­zjo­lo­gicz­nych, w tym nauki o widzial­nym i nie­wi­dzial­nym Koście­le, otwar­tą dys­ku­sjęnt. mode­li i celów eku­me­nii oraz wspól­ne zasta­no­wie­nie się nad zna­cze­niem refor­ma­cji w obli­czu zbli­ża­ją­cej się 500. rocz­ni­cy wystą­pie­nia ks. Mar­ci­na Lutra.

Lute­rań­skie reak­cje

- Sło­wa kar­dy­na­ła Leh­man­na są pomoc­ne i mogą popro­wa­dzić nas dalej – pod­kre­ślił bp Frie­drich Weber, odpo­wie­dzial­ny w Zjed­no­czo­nym Koście­le Ewan­ge­lic­ko-Lute­rań­skim Nie­miec (VELKD) za kon­tak­ty eku­me­nicz­ne ze wspól­no­tą rzym­sko­ka­to­lic­ką. Lute­rań­ski biskup podzię­ko­wał Leh­man­no­wi za szcze­gó­ło­we wyja­śnie­nie naucza­nia Sobo­ru Waty­kań­skie­go II i wska­za­nie tych miejsc wwa­ty­kań­skim doku­men­cie, któ­re­eku­me­nicz­ne wykra­cza­ją poza przed­so­bo­ro­we sta­no­wi­sko Kościo­ła rzym­sko­ka­to­lic­kie­go. – Pomoc­ne jest to, że odrzu­co­na zosta­je taka inter­pre­ta­cja tek­stu sobo­ro­we­go, któ­ra zakła­da pro­ste utoż­sa­mie­nie Kościo­ła Jezu­sa Chry­stu­sa z Kościo­łem kato­lic­kim. Rów­nież pomoc­ne jest stwier­dze­nie, że tak­że Kościół kato­lic­ki ogra­ni­czo­ny jest poprzez podzia­ły w swo­jej peł­ni i posia­da bra­ki – oce­nił bp Weber.

Tak­że Rada Ewan­ge­lic­kie­go Kościo­ła Nie­miec (EKD) pozy­tyw­nie odnio­sła się do wystą­pie­nia kar­dy­na­ła Leh­man­na oce­nia­jąc je jako “eku­me­nicz­ne dobro­dziej­stwo”. W imie­niu Rady głos zabrał bp Chri­stoph Käh­ler z Turyn­gii, jej wice­prze­wod­ni­czą­cy, pod­kre­śla­jąc wagę słów Leh­man­na dla zasad­ni­cze­go uzna­nia auten­tycz­nej ekle­zjal­nej rze­czy­wi­sto­ści w Kościo­łach nie­rzym­sko­ka­to­lic­kich. Bp Käh­ler oce­nił refe­rat kar­dy­na­ła jako “wia­ry­god­ne zapro­sze­nie do dys­ku­sji” i obie­cał, że pro­po­zy­cje Leh­man­na opra­co­wa­ne z nie­sa­mo­wi­tą głę­bią nauko­wą zosta­ną nie­zwłocz­nie spraw­dzo­ne przez EKD.

:: Wystą­pie­nie kar­dy­na­ła Kar­la Leh­man­na w peł­nym brzmie­niu (PDF)

:: Ekumenizm.pl: Waty­kan budu­je eku­me­nicz­ną blo­ka­dę

Wię­cej o reak­cjach na doku­ment Waty­ka­nu z lip­ca br.:

:: Ekumenizm.pl: Dok­try­nal­ne “nihil novi”

foto: dbk.de