Relikwie św. Tomasza Becketa połączą anglikanów i katolików

0

W 2020 roku mija 850. rocznica zabójstwa Tomasza Becketa, arcybiskupa Canterbury zamordowanego przez rycerzy króla Henryka II. Tragiczna śmierć hierarchy wywołała szok w Europie, a w Anglii miejsca związane z abp. Becketem stały się ośrodkami religijnego renesansu. Po 500 latach przechowywana w Rzymie zakrwawiona tunika zostanie przekazana katedrze Canterbury – Kościołowi Matce światowej Wspólnoty Anglikańskiej.

Abp Becket został zamordowany w swojej katedrze w 1170 roku. Powodem był narastający konflikt z królem Henrykiem II, z którym łączyły go wcześniej dobre relacje. Spór dotyczył jurysdykcji króla nad duchownymi, m.in. pociągania kleru do odpowiedzialności karnej przed świeckimi sądami oraz sprzeciwu arcybiskupa wobec polityki króla. Z inspiracji władcy czterech rycerzy wtargnęło do katedry kanterberyjskiej i zgładziło hierarchę. Król został ekskomunikowany, a Becket kanonizowany. Jego postać na stałe przeniknęła do angielskiej duchowości i kultury.

W 1538 roku król Henryk VIII zniszczył sanktuarium św. Tomasza Becketa – nie dlatego, że szczególnie sprzeciwiał się kultowi relikwii, gdyż na płaszczyźnie pobożności pozostał katolikiem, ale z politycznych, gdyż widział w Becketcie ideowego przeciwnika królewskiego mandatu do zarządu nad Kościołem. Ponadto sanktuaria wraz z przylegającymi klasztorami zostały rozwiązane, a ich majątek stał się częścią królewskiego skarbca. Szata arcybiskupa ocalała, gdyż – jak sugerują historycy – ojciec Henryka VIII – król Henryk VII podarował ją 50 lat wcześniej papieżowi, mając nadzieję na kanonizację Henryka VI. Papież nakazał umieścć relikwie w jednej z głównej bazylik rzymskich Santa Maria Maggiore.

W 39 Artykułach Wiary, będących wykładnią doktryny zreformowanego Kościoła Anglii z 1563 roku (a więc już po objęciu tronu przez protestancką królową Elżbietę I Tudor), znajduje się w 22. Artukule następujące stwierdzenie:

„Papistowska doktryna dotycząca czyśćca, odpustów, kultu, oddawania czci obrazom i relikwiom, oraz (doktryna dotycząca) wzywania świętych jest zmyśleniem słodkim a próżnym, które nie opiera się na żadnej gwarancji Pisma i sprzeczne jest raczej ze Słowem Bożym.”

Rozwój doktryny i pobożności anglikańskiej, w tym reformy liturgiczne dzięki ruchowi traktariańskiemu, doprowadziły do odnowy katolickiego skrzydła w Kościele Anglii, będącego do dziś obok nurtu ewangelikalnego (Kościół niski), jednym z najbardziej aktywnych misyjnie grup w Kościele Anglii. W wielu kościołach anglikańskich i w niektórych katedrach udało się ocalić stare relikwiarze i pamięć o świętych niepodzielonego Kościoła. Stanowisko wyrażone w 39 Artykułach poddawano reinterpretacjom, gdyż odnoszą się do konkretnej rzymskiej doktryny z XVI wieku. Dziś dużą część anglikanów nie ma problemu z kultem relikwii, tym bardziej, że nie musi on wyrażać rzymskokatolickiego stanowiska w kwestii odpustów i czyśćca, a jest przede wszystkim wyrazem szczególnego szacunku wobec świadectwa wiary i paschalnej nadziei chrześcijan, w tym także wiary w społeczność świętych Kościoła pielgrzymującego i triumfującego.

Rozpoczęcie negocjacji między Kościołem anglikańskim a Kościołem rzymskokatolickim ws. przekazania, a właściwie wypożyczenia relikwii św. Tomasza Becketa nie było niczym nadzwyczajnym. W ekumeniczny projekt zaangażował się również brytyjski MSZ. Ostateczną zgodę musi jeszcze wydać kardynał Gianfranco Ravasi, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury.

Na 2020 rok zaplanowano uroczyste nabożeństwo anglikańsko-rzymskokatolickie w katedrze kanterberyjskiej dla upamiętnienia św. Tomasza Becketa z okazji 850. rocznicy śmierci i jednocześnie 800-lecia założenia sanktuarium Becketa w Canterbury.

Relikwie św. Tomasza Becketa, wspominanego również w anglikańskim kalendarzu liturgicznym, nie będą pierwszymi, jakie w ramach ekumenicznej współpracy przybędą do anglikańskiej świątyni – w 2009 roku w katedrze w Yorku (drugiej co do ważności w Kościele Anglii) powitano relikwie św. Teresy z Lisieux, a rok wcześniej katedra w Hereford wystawiła wypożyczone od katolików relikwie św. Tomasza de Cantilupe, byłego biskupa Hereford.

Pamiątki po przedreformacyjncyh sanktuariach znajdują się w wielu kościołach protestanckich na świecie. Szczególnie anglikanie i luteranie pielęgnują pamięć o świadkach Ewangelii, nawet jeśli pewne formy upamiętnienia nie zawsze wpisują się w specyfikę danego wyznania. I tak w luterańskiej katedrze w Uppsali przechowywane są relikwie św. króla Eryka (relikwiarz ufundowali luteranie), a w katedralnym opactwie w St. Albans do dziś znajduje się grób świętego Albana będącego oficjalnym patronem międzynarodowego dialogu anglikańsko-prawosławnego.