Ekumenizm – formacja – integracja | ekumenizm jako tabu i wyzwanie

0

W dniach od 20 do 21 listopada br. odbywała się w Opolu i Kamieniu Śląskim międzynarodowa konferencja naukowa zatytułowana „Ekumenizm – formacja – integracja – dekret o ekumenizmie 55 lat od jego promulgacji.” W konferencji zorganizowanej przez Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego wzięli udział przedstawiciele Kościoła rzymskokatolickiego, prawosławnego oraz Kościołów ewangelickich.


Gościem specjalnym konferencji był kard. Kurt Koch, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan. W konferencji wziął udział prezes Polskiej Rady Ekumenicznej i jednocześnie zwierzchnik Kościoła ewangelicko-augsburskiego bp Jerzy Samiec oraz pozostali członkowie Konferencji Biskupów Ewangelickich. Obecny był również prawosławny arcybiskup wrocławsko-szczeciński Jerzy (Pańkowski) i bp Serafin (Amelchenkov) z Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Bp Marek Izdebski reprezentował Kościół ewangelicko-reformowany. Ponadto w konferencji wzięli udział teolodzy różnych wyznań, reprezentujący różne uczelnie teologiczne z kraju i zagranicy, licznie zgromadzeni studenci i klerycy Wyższego Seminarium Duchownego.

Zebranych powitał ks. prof. Zygfryd Glaeser z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego. Słowa pozdrowienia przekazał Wielki Kanclerz Wydziału i ordynariusz opolski bp Andrzej Czaja, który podkreślił, że zgodnie z soborowym nauczaniem nie można mówić o eklezjalnej próżni poza Kościołem rzymskokatolickim.

Z kolei pozdrowienia w imieniu Świętego Soboru Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i metropolity warszawskiego i całej Polski Sawy wygłosił abp prof. dr hab. Jerzy (Pańkowski).

Bp Jerzy Samiec pozdrowił uczestników w imieniu Polskiej Rady Ekumenicznej oraz w imieniu Kościoła luterańskiego.


Wyzwanie Ut unum Sint

Pierwsza część konferencji rozpoczęła się od wykładu kardynała Kurta Kocha, poświęconego encyklice Jana Pawła II „Ut unum sint” jako pogłębieniu ekumenicznego zaangażowania Soboru Watykańskiego II.

Hierarcha omówił kluczowe aspekty papieskiego dokumentu, pierwszego w historii Kościoła rzymskokatolickiego tekstu tej rangi w całości poświęconego zagadnieniom ekumenicznym i afirmującemu ruch ekumeniczny. Kardynał Koch zwrócił uwagę na szczególne znaczenie ekumenizmu męczeństwa, którego logiczną konsekwencją jest ekumenizm świętych i ich obecność w życiu podzielonych Kościołów. Odnosząc się do nauczania ostatnich papieży, kardynał Koch zaznaczył, że pierwszeństwo we wszystkich poszukiwaniach ekumenicznych musi mieć modlitwa, gdyż to „nie my tworzymy jedność, nie produkujemy jej naszymi staraniami – potrafimy tworzyć podziały, ale jedność jest darem Ducha Świętego” – napominał kard. Koch.

Odnosząc się do trudnego aspektu posługi Piotrowej odrzucanej w obecnej formie zarówno przez chrześcijaństwo prawosławne, jak i ewangelickie, kard. Koch zaznaczył, że Kościół rzymskokatolicki „nie może dla siebie pozostawić wielkiego daru prymatu, ale chce się nim dzielić z innymi chrześcijanami w trosce o wspólną misję dla świata.”

– Nie ma innego ekumenizmu niż ekumenizm misyjny. Ruch ekumeniczny nie jest u celu i wciąż pyta: jak daleka jest droga do celu, ale nie może ona się obyć bez modlitwy, nawrócenia i misji – mówił purpurat.


Drugi referat przedstawił arcybiskup-senior diecezji opolskiej Alfons Nossol, który mówiło dekrecie Unitatis redintegratio jako magna carta ekumenizmu. Abp Nossol stwierdził, że dekret o ekumenizmie inspiruje do nowego eklezjologicznego myślenia na różnych płaszczyznach, w tym m.in. na obszarze refleksji trynitarnej i pneumatologicznej przy uprzywilejowaniu całości nad cząstkowością.


Prawosławna rezerwa wobec ekumenizmu

Druga część sesji upłynęła pod znakiem prawosławnych refleksji na temat ekumenizmu w dokumentach kościelnych. Prawosławne spojrzenie na dekret o ekumenizmie w świetle wypowiedzi polskich teologów prawosławnych, ale też w perspektywie dokumentów Wielkiego i Świętego Soboru Prawosławnego na Krecie przybliżył abp Jerzy (Pańkowski). Już na wstępie władyka zaznaczył, że podczas Soboru, na którym nie zjawili się przedstawiciele wszystkich Cerkwi lokalnych, żaden inny dokument nie wzbudził tylu kontrowersji, co właśnie dokument o ekumenizmie.

Abp Jerzy przypomniał prawosławne stanowisko wobec ruchu ekumenicznego, mówiąc, że zaangażowanie prawosławia w dialog z pozostałym światem chrześcijańskim jest po prostu składaniem świadectwa o prawosławiu i troską o wszystkich, którzy są poza nim. – Dialog nie może w żadnym wypadku oznaczać kompromisu w sprawach wiary – mówił abp Jerzy.

Abp Jerzy, który był uczestnikiem soboru na Krecie, wyjaśnił, że sam termin ekumenizmu był dla przedstawicieli niektórych lokalnych Cerkwi prawosławnych nie do zaakceptowania, ponieważ kojarzył się właśnie z kompromisem w sprawach wiary. Zdecydowano się dlatego na użycie terminu relacji międzykościelnych, uznając nie tyle eklezjalność innych wspólnot, ale to, jak one same siebie postrzegają. Trzeba jednak podkreślić – kontynuował hierarcha – że dokument o ekumenizmie z Krety nie wypowiada się o soteriologii w Kościołach heterodoksyjnych – prawosławie nie wypowiadało się definitywnie w tej sprawie od czasów wielkiej schizmy (1054).

Według abp. Jerzego wspólna modlitwa z innymi chrześcijanami może być przez prawosławnych postrzegana jako zagrożenie dla jedności, stąd też bezpieczniejszym rozwiązaniem byłaby indywidualna, a nie wspólnotowa modlitwa o dar wspólnej modlitwy. Ma to znaczenie w sytuacji, kiedy apostolskie kanony cerkiewne zabraniają wspólnej modlitwy z Kościołami nieprawosławnymi.

Odnosząc się do omawianych dokumentów, abp Jerzy stwierdził, że dla strony prawosławnej zarówno dekret Soboru Watykańskiego II poświęcony ekumenizmowi, jak i dokument z Krety, będący kompilacją dwóch starszych tekstów, są dokumentami niekompletnymi teologicznie, ale „pozwalają nam jednak prowadzić szczerą i pogłębioną dyskusję na temat naszych relacji.”

Prawosławne spojrzenie na ekumenizm pogłębił z perspektywy rosyjskiego prawosławia bp Serafin. Rosyjski teolog wyjaśnił, że w Rosji termin ekumenizmu postrzegany jest niezwykle krytycznie, kojarzony jest z systemem wiary, a nie dialogiem czy ruchem.

W rosyjskim prawosławiu pojawił się postulat mówienia o interkonfesyjnym dialogu, ale – jak stwierdził mówca – pojęcie to nie uwzględnia ducha dialogu i stąd powstaje konieczność pewnego zrehabilitowania ruchu ekumenicznego, który w rosyjskiej świadomości funkcjonuje jako pojęcie pejoratywne i obce, kojarzące się z innymi -izmami jak materializm, komunizm czy konsumpcjonizm. Duchowny opowiedział się za ujęciem ekumenizmu jako postawy i działań na rzecz pokoju między chrześcijanami

Trzecia sesja konferencji przeniosła się po przerwie obiadowej do Sebastianeum w Kamieniu Śląskim.


Wielkie wyzwanie pentekostalizacji

Pierwszy referat wygłosił bp Andrzej Czaja, który mówił o pentekostalizacji w kontekście ekumenizmu. Biskup rozróżnił między tradycyjnymi ruchami zielonoświątkowymi, a nowymi ruchami neopentekostalnymi, przypominając, że biorąc pod uwagę liczbę praktykujących chrześcijan, a nie przynależność formalną, chrześcijaństwo zielonoświątkowe jest dziś największym wyznaniem chrześcijańskim.

Według biskupa opolskiego, główną przyczyną wzrostu wspólnot neopentekostalnych są nowe formy działalności podbudowane ofertą tzw. ewangelii sukcesu . – Inaczej niż w tradycyjnym ruchu pentekostalnym ważną funkcję pełnią również wierzenia ludowe łączące się z chrześcijańską duchowością. Także w Kościele katolickim pojawiają się nowe „sakramentalia” neopentekostalizmu jak woda egzorcyzmowana, jakby woda święcona nie wystarczyła, czy sól. Stosuje się niespotykane dotąd egzorcyzmy jak np. egzorcyzmu zbiorowe, co miało miejsce na Jasnej Górze. Wskazywałem na te niebezpieczeństwa podczas posiedzeń Konferencji Episkopatu Polski – mówił bp Czaja.

Hierarcha rzymskokatolicki zwrócił uwagę, że pobożność zielonoświątkowa w wydaniu neopentekostalnym promuje chrześcijaństwo przeżycia, a nie wiary i rozumu. Zaznaczył, że fenomen neopentekostalizmu jest wyzwaniem wewnątrzkościelnym i jest postawieniem pytania na ile nastanie tego ruchu jest wołaniem o Ducha Świętego. – Gdy my jesteśmy zajęci zebraniami i strategiami, wspólnoty neopentekostalne ewangelizują i tego możemy się od nich uczyć – spontaniczności i zapału misyjnego – mówił bp Czaja.

Biskup Czaja skonkludował, że nie chodzi o piętnowanie pobożności zielonoświątkowej, ale o jasne kryteria oceny ruchu pentekostalnego.


Pesymistycznie w kontekście ekumenizmu

Ekumenicznej formacji jako paradygmatowi ekumeny wartości poświęcony był referat ks. prof. Zygryda Glaesera z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego. Duchowny wyraził przekonanie, że formacja ekumeniczna powinna być jednym z najważniejszych priorytetów duszpasterskich. Ubolewał, że rzeczywistość wyglada zgoła inaczej.

– Przeważa stagnacja, a czasem regres – mówił ks. prof. Glaeser, podając jako przykład cofnięcie się za szczególną praktykę przyjętą w czasach kard. Stefana Wyszyńskiego, aby duchowni innych wyznań mogli wygłaszać kazania podczas mszy świętych.

– Brak dostatecznej formacji ekumenicznej młodych pokoleń, zwróci się ostatecznie przeciwko Kościołowi. Jeśli Kościoły nie będą szukały dróg do wspólnej ewangelizacji, zostaną społecznie zmarginalizowane – przestrzegał opolski teolog.



Dalsze obrady

Kolejne referaty o sakramentalności Kościoła jako pra-problemie ekumenicznym oraz wygłosił ks. prof. Janusz Królikowski.

Drugi dzień konferencji kontynuowano również w Kamieniu Śląskim. Niestety z przyczyn obiektywnych ekumenizm.pl nie mógł relacjonować przebiegu drugie dnia konferencji.

Bp prof. dr hab. Marcin Hintz z diecezji pomorsko-wielkopolskiej Kościoła ewangelicko-augsburskiego mówił o perspektywach dialogu luterańsko-rzymskokatolickiego po obchodach jubileuszu 500-lecia reformacji. Ks. prof. dr hab. Józef Budniak omawiał recepcję dekretu Unitatis redintegratio na Śląsku Cieszyńskim. Z kolei ks. prof. dr hab. Tadeusz Kałużny porównywał rzymskokatolickie i prawosławne rozumienie ekumenizmu na przykładzie Unitatis redintegratio i dokumentu prawosławnego Soboru z Krety o relacjach międzykościelnych. Ks. dr Artur Matuszek przybliżył funkcjonowanie ekumenizmu w czeskim kontekście po Soborze Watykańskim II. Sytuację na Ukrainie w kontekście ekumenizmu i walk o autokefalię opisał prof. dr Sergij Bortnyk.

Konferencja zakończyła piąta sesja, podczas której wygłoszono następujące referaty:

prof. dr hab. Ondrej Stefanak, Potrzeba ekumenizmu w opinii młodzieży słowackiej

prof. dr hab. Jan Kajfosz, Obraz muzułmańskiego uchodźcy w czeskim folklorze elektronicznym

ks. prof. dr hab. Wojciech Hanc, Formacja ekumeniczna i jej znaczenie dla całokształtu ekumenicznych zmagań

ks. prof. dr hab. Walerian Bugel, Ekumeniczne dialogi doktrynalne jako stały element formacji teologicznej. Szanse, wyzwania, (niewykorzystane) możliwości.


galeria