(Oddzielnie choć) Razem w Chrystusie — konferencja w Katowicach

Orga­ni­za­to­ra­mi wyda­rze­nia był Wydział Teo­lo­gicz­ny Uni­wer­sy­te­tu Ślą­skie­go oraz Pol­skie Forum Chrze­ści­jań­skie.

 

Kon­fe­ren­cję roz­po­czę­ła modli­twa, któ­rą popro­wa­dził ks. dr Prze­my­sław Sawa (UŚ). Zebra­nych przy­wi­ta­li metro­po­li­ta kato­wic­ki abp Andrzej Przy­byl­ski, prze­wod­ni­czą­cy Ślą­skie­go Oddzia­łu Pol­skiej Rady Eku­me­nicz­nej bp Marian Nie­miec, bp Andrzej Bab z Rady ds. Eku­me­ni­zmu Kon­fe­ren­cji Epi­sko­pa­tu Pol­ski, a tak­że dzie­kan Wydzia­łu Teo­lo­gicz­ne­go UŚ ks. prof. Jacek Kem­pa oraz ks. dr Edward Puślec­ki z Kościo­ła meto­dy­stycz­ne­go.

Kon­fe­ren­cję podzie­lo­no na czte­ry modu­ły: dok­try­na, ducho­wość, dusz­pa­ster­stwo i misja oraz dys­ku­sję pane­lo­wą.

---

Dok­try­na

Cykl wystą­pień dok­try­nal­nych roz­po­czął pastor dr hab. Woj­ciech Gajew­ski z Kościo­ła Zie­lo­no­świąt­ko­we­go (From­bork) i jed­no­cze­śnie pro­fe­sor Uni­wer­sy­te­tu Gdań­skie­go, rysu­jąc kra­jo­braz przed­ni­cej­skich mode­li jed­no­ści Kościo­ła. Duchow­ny przy­po­mniał, że Nowy Testa­ment nie posia­da jed­nej defi­ni­cji Kościo­ła, a posłu­gu­ję się obra­za­mi, któ­re uka­zu­ją mozai­kę chrze­ści­jań­stwa już od jego zara­nia.

Omó­wił czte­ry fila­ry, któ­re mia­ły zna­cze­nie dla kształ­to­wa­nia się jed­no­ści Kościo­ła przed Sobo­rem Nicej­skim (325): apo­stol­ska regu­ła wia­ry, lokal­ny epi­sko­pat, wymia­na obda­ro­wań o cha­ry­zma­tów oraz syno­dy funk­cjo­nu­ją­ce jako straż­ni­cy praw­dy. Prof. Gajew­ski wska­zał na kształ­to­wa­nie się mode­li nad­zo­ru (epi­sko­pat) i odmien­nych optyk ich zasto­so­wa­nia w naucza­niu Ojców Kościo­ła w cza­sie dok­try­nal­nej i insty­tu­cjo­nal­nej kon­so­li­da­cji wcze­sno­chrze­ści­jań­skie­go Kościo­ła.

Ks. prof. Andrzej Perzyń­ski z Uni­wer­sy­te­tu Kar­dy­na­ła Ste­fa­na Wyszyń­skie­go w War­sza­wie omó­wił sta­ro­żyt­ne spo­ry chry­sto­lo­gicz­ne w kon­tek­ście współ­cze­snych wyzwań, a w szcze­gól­no­ści kwe­stii poszu­ki­wa­nia odpo­wied­nie­go języ­ka w prze­ka­zy­wa­niu ewan­ge­licz­ne­go orę­dzia. Na przy­kła­dzie odmien­nej wraż­li­wo­ści teo­lo­gii antio­cheń­skiej i alek­san­dryj­skiej wska­zał na moż­li­wość róż­ne­go sta­wia­nia akcen­tów w teo­lo­gicz­nym dys­kur­sie.

Dr hab. Jerzy Soj­ka, lute­rań­ski teo­log z Chrze­ści­jań­skiej Aka­de­mii Teo­lo­gicz­nej (ChAT) w War­sza­wie i od nie­daw­na Wydzia­łu Teo­lo­gicz­ne­go UŚ, pod­jął temat „Na dro­gach (ku) jed­no­ści chrze­ści­jan” w rela­cjach rzym­sko­ka­to­lic­ko-pro­te­stanc­kich oraz pro­te­stanc­ko-pra­wo­sław­nych. Za punkt wyj­ścia refe­rent obrał lute­rań­ski i sze­rzej ewan­ge­lic­ki model jed­no­ści w pojed­na­nej róż­no­rod­no­ści, zakła­da­ją­cy zróż­ni­co­wa­ny vel róż­ni­cu­ją­cy kon­sens teo­lo­gicz­ny przy zacho­wa­niu wła­snej toż­sa­mo­ści teo­lo­gicz­nej (por. Kon­kor­dia Leu­en­ber­ska, Wspól­na Dekla­ra­cja nt. Nauki o Uspra­wie­dli­wie­niu).

Model ten został zasto­so­wa­ny nie tyl­ko w rela­cjach wewnątrz­pro­te­stanc­kich, ale tak­że w dia­lo­gu lute­ran ze wspól­no­tą rzym­sko­ka­to­lic­ką i w roz­mo­wach z Kościo­ła­mi pra­wo­sław­ny­mi na temat Ducha Świę­te­go i kon­tro­wer­syj­nej kwe­stii filio­que, czy­li zagad­nie­nia doty­czą­ce­go III Arty­ku­łu Wia­ry i pocho­dze­nia Ducha Świę­te­go.

Ks. prof. Jacek Kem­pa podzie­lił się swo­imi prze­my­śle­nia­mi dydak­tycz­no-nauko­wy­mi na temat natu­ry języ­ka teo­lo­gicz­ne­go w dok­try­nal­nym dia­lo­gu eku­me­nicz­nym. Dzie­kan WT zre­la­cjo­no­wał swo­je doświad­cze­nia w pra­cy ze stu­den­ta­mi róż­nych wyznań, podej­mu­ją­cych tema­ty teo­lo­gicz­ne, któ­re do dziś dzie­lą chrze­ści­jan.

Część dok­try­nal­ną zakoń­czył ks. dr Prze­my­sław Sawa, ana­li­zu­jąc „Dogmat chry­sto­lo­gicz­ny jako model ducho­wo­ści chrze­ści­jan.” Duchow­ny prze­trans­po­no­wał zagad­nie­nia sta­ro­żyt­nych spo­rów chry­sto­lo­gicz­nych (nesto­ria­nizm, mono­fi­zy­tyzm, mono­ener­gizm, mono­te­le­tyzm, iko­no­klazm) na obszar ekle­zjo­lo­gii i teo­lo­gii prak­tycz­nej.

---

Ducho­wość

O feno­me­nie ducho­wo­ści wschod­niej w chrze­ści­jań­stwie zachod­nim mówił ks. prof. Zyg­fryd Gla­es­ser z Wydzia­łu Teo­lo­gicz­ne­go Uni­wer­sy­te­tu Opol­skie­go. Wycho­dząc od myśli Jana Paw­ła II o Koście­le oddy­cha­ją­cym dwo­ma płu­ca­mi (wschod­nim i zachod­nim) oraz roz­wo­ju reflek­sji wschod­niej w Koście­le rzym­sko­ka­to­lic­kim, duchow­ny omó­wił zasad­ni­cze róż­ni­ce mię­dzy wschod­nim a zachod­nim para­dyg­ma­tem teo­lo­gicz­nym. Opol­ski teo­log przed­sta­wił ponad­to przy­kła­dy wspól­not prak­ty­ku­ją­cych wschod­nią ducho­wość chrze­ści­jań­ską na Zacho­dzie, zarów­no w kon­tek­ście eku­me­nicz­nym, jak i kon­fe­syj­nym. Istot­ną kwe­stią wystą­pie­nia była rów­nież ana­li­za wpły­wu Wscho­du na zachod­nie chrze­ści­jań­stwo (hezy­chazm, teo­lo­gia iko­ny).

Lute­rań­ska teo­loż­ka prof. Kali­na Woj­cie­chow­ska omó­wi­ła skryp­tu­ry­stycz­ne mode­le ducho­wo­ści ewan­ge­lic­kiej. Ze wzglę­du na inne zobo­wią­za­nia prof. Woj­cie­chow­skiej wykład ten został odtwo­rzo­ny z nagra­nia.

Teo­loż­ka omó­wi­ła lute­rań­skie rozu­mie­nie Pisma Świę­te­go, zasa­dę her­me­neu­tycz­ną „Was Chri­stum tre­ibet” (Co czyni/głosi Chry­stu­sa — przyp. red.) i sko­ry­go­wa­ła czę­sto nie­rze­czo­we rozu­mie­nie zasa­dy for­mal­nej „sola scrip­tu­ra” w prze­strze­ni publicz­nej i teo­lo­gicz­nej. Szcze­gó­ło­wo uka­za­ła „życie Pisma w życiu Kościo­ła” na przy­kła­dzie lute­rań­skiej prak­ty­ki litur­gicz­nej – zarów­no indy­wi­du­al­nej, jak i wspól­no­to­wej w odnie­sie­niu do tek­stów wyzna­nio­wych, w tym szcze­gól­nie doku­men­tu Świa­to­wej Fede­ra­cji Lute­rań­skiej.

Dwa ostat­nie wykła­dy w tej czę­ści zapre­zen­to­wa­li teo­lo­dzy zie­lo­no­świąt­ko­wi – pastor dr Andrzej Mig­da z Uni­wer­sy­te­tu Gdań­skie­go doko­nał ana­li­zy prze­mian w rytu­ale ewan­ge­li­kal­nym i cha­ry­zma­tycz­nym na przy­kła­dzie doświad­czeń pol­skich i zagra­nicz­nych wspól­not oby­dwu tra­dy­cji. Poka­zał, w jaki spo­sób prak­ty­ki ducho­wo­ścio­we zmie­nia­ją cha­rak­ter kul­to­wy i teo­lo­gicz­ny Kościo­łów ewan­ge­li­kal­nych i cha­ry­zma­tycz­nych, któ­re – według pro­gnoz – mają do 2050 roku osią­gnąć ponad miliard wyznaw­ców na całym świe­cie. Z kolei dr Piotr Nowak (ChAT) pod­jął pró­bę uka­za­nia, w jaki spo­sób naucza­nie Ojców Kościo­ła znaj­du­je swo­je zasto­so­wa­nie we wspól­no­tach ewan­ge­li­kal­nych.

---

Dusz­pa­ster­stwo i misja

O moż­li­wo­ści współ­pra­cy śro­do­wisk rzym­sko­ka­to­lic­kich i ewa­ge­li­kal­nych mówił jeden z naj­bar­dziej zna­nych spe­cja­li­stów od ruchu ewan­ge­li­kal­ne­go w Pol­sce bp prof. Andrzej Sie­mie­niew­ski, ordy­na­riusz die­ce­zji legnic­kiej Kościo­ła rzym­sko­ka­to­lic­kie­go i jed­no­cze­śnie wykła­dow­ca Papie­skie­go Wydzia­łu Teo­lo­gicz­ne­go we Wro­cła­wiu. W swo­im refe­ra­cie bp Sie­mie­niew­ski wyszedł od dwóch nar­ra­cji biblij­nych z Księ­gi Eze­chie­la, a w szcze­gól­no­ści od wyda­rzeń opi­sa­nych w Ewan­ge­lii Mar­ka (9, 38 n.), gdy ucznio­wie zwra­ca­ją uwa­gę Jezu­sa na tych, któ­rzy „nie idą z nami”, ale w Jego imie­niu wyrzu­ca­ją złe duchy. W tej zna­nej histo­rii Jezus wypo­wia­da słyn­ne sło­wa „Kto bowiem nie jest prze­ciw­ko nam, ten jest z nami”. Bp Sie­mie­niew­ski bazu­jąc na wyda­rze­niach z prze­szło­ści i teraź­niej­szo­ści oraz na biblij­nych moty­wach wska­zał na moż­li­wo­ści współ­pra­cy misyj­nej, nawet jeśli róż­ni­ce mię­dzy poszcze­gól­ny­mi tra­dy­cja­mi są odczu­wal­ne.

Ks. prof. Sła­wo­mir Paw­łow­ski SAC z Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go (KUL) i sekre­tarz Rady ds. Eku­me­ni­zmu Kon­fe­ren­cji Epi­sko­pa­tu Pol­ski przed­sta­wił mię­dzy­wy­zna­nio­we inspi­ra­cje dla pro­jek­tów ewan­ge­li­za­cyj­nych począw­szy od kon­fron­ta­cyj­nych świa­dectw z okre­su kon­fe­sjo­na­li­za­cji (kate­chi­zmy), pie­ty­zmu oraz ruchów prze­bu­dze­nio­wych aż po współ­cze­sność (np. kur­sy Alpha imple­men­to­wa­ne w prze­strze­ni eku­me­nicz­nej, tak­że w para­fiach rzym­sko­ka­to­lic­kich).

Ostat­nią część modu­łu dusz­pa­ster­skie­go zdo­mi­no­wa­ła per­spek­ty­wa sta­ro­ka­to­lic­ka.

O tym, czym jest ducho­wość sta­ro­ka­to­lic­ka mówił abp Utrech­tu Bernd Wal­let, prze­wod­ni­czą­cy Mię­dzy­na­ro­do­wej Kon­fe­ren­cji Bisku­pów Sta­ro­ka­to­lic­kich Unii Utrechc­kiej (MKBS). Abp Wal­let zazna­czył, że Kościół sta­ro­ka­to­lic­ki, skła­da­ją­cy się z 10 die­ce­zji w ser­cu Euro­py, nie ofe­ru­je jed­ne­go mode­lu ducho­wo­ści, a prze­strzeń, w któ­rej doświad­cza­ne, wypró­bo­wy­wa­ne i spraw­dza­ne są róż­ne spo­so­by ducho­wo­ści. Abp Wal­let zazna­czył, że być może to jest wła­śnie ten aspekt, któ­ry sta­ro­ka­to­li­cy mogą zaofe­ro­wać więk­szym Kościo­łom: ducho­wość zako­rze­nio­na w kato­lic­kiej tra­dy­cji, któ­ra chce pozo­stać otwar­ta, kre­atyw­nie obcho­dzi się z róż­no­rod­no­ścią i jest otwar­ta na świat, któ­ry Bóg tak umi­ło­wał. – Żyje­my w pew­nej otwar­to­ści, zacho­wu­jąc jed­ność i róż­no­rod­ność – dodał.

Do tego aspek­tu odniósł się rów­nież bp Andrzej Gon­ta­rek, zwierzch­nik Kościo­ła Pol­sko­ka­to­lic­kie­go w Pol­sce i czło­nek MKBS. Duchow­ny zazna­czył, że wszy­scy bisku­pi Unii Utrechc­kiej pod­pi­su­ją Dekla­ra­cję Utrechc­ką, będą­cej mate­rial­nym i for­mal­nym świa­dec­twem jed­no­ści, ale jed­no­cze­śnie wska­zał na róż­ne dyna­mi­ki wewnątrz Unii i współ­ist­nie­nie obok sie­bie odmien­nych, a cza­sa­mi prze­ciw­staw­nych sta­no­wisk wobec wyzwań (świę­ce­nia kapłań­skie kobiet czy bło­go­sła­wie­nie par jed­no­pł­cio­wych).

Kon­fe­ren­cję zakoń­czy­ła roz­mo­wa pane­lo­wa pro­wa­dzo­na przez red. Mar­ci­na Jaki­mo­wi­cza (Gość Nie­dziel­ny) zaty­tu­ło­wa­na „Jak Kościo­ły mogą odna­leźć się we współ­cze­snym świe­cie?”

 

W pane­lu wzię­li udział: bp Woj­ciech Prac­ki (Kościół Ewan­ge­lic­ko-Augs­bur­ski), ks. Jaro­sław Ogrod­ni­czak (Kościół rzym­sko­ka­to­lic­ki), ks. dr Jerzy Roga­czew­ski (Kościół Chrze­ści­jan Bap­ty­stów), ks. dr Miko­łaj Dzie­wia­tow­ski (Pol­ski Auto­ke­fa­licz­ny Kościół Pra­wo­sław­ny) oraz pastor Ryszard Woł­kie­wicz (Kościół Zie­lo­no­świąt­ko­wy).

Na zakoń­cze­nie o eku­me­nii na Ślą­sku i w Zagłę­biu opo­wie­dział ks. dr Adam Palion z Kościo­ła rzym­sko­ka­to­lic­kie­go.

---

Komen­tarz

Kon­fe­ren­cja w Kato­wi­cach nale­ża­ła do jed­nej z naj­cie­kaw­szych, w jakich w ostat­nim cza­sie mogłem uczest­ni­czyć. Nie jest rolą kon­fe­ren­cji nauko­wych gene­ro­wa­nie prze­ło­mów. Są one bar­dziej foto­gra­fią sta­nu rze­czy, uję­ciem retro­spek­tyw­nym z opcją zary­so­wa­nia kon­tu­rów tra­jek­to­rii poten­cjal­nych kie­run­ków, ale też wyja­śnie­niem, z jakich ele­men­tów powsta­ła sytu­acja lub sytu­acje, w jakich się znaj­du­je­my. I wła­śnie w tym sen­sie kon­fe­ren­cja ta uka­za­ła nie tyl­ko zło­żo­ność per­spek­tyw, ale też poka­za­ła bez zbęd­nej apo­lo­ge­ty­ki po któ­rej­kol­wiek ze stron, jak istot­na jest wymia­na doświad­czeń, a przede wszyst­kim pozna­wa­nie się.

Oczy­wi­ście, pod gru­bą war­stwą eku­me­ni­zmu dobrych rela­cji jest też cięż­ka war­stwa uprze­dzeń, z któ­ry­mi muszą się zma­gać eku­me­ni­ści (nie tyl­ko teo­lo­dzy) we wszyst­kich Kościo­łach. Wyni­ka to z eku­me­nicz­ne­go anty­eku­me­ni­zmu – lub deli­kat­niej – eku­me­nicz­ne­go scep­ty­cy­zmu wobec ruchu eku­me­nicz­ne­go zauwa­żal­ne­go od wie­lu lat. Jego obec­ność zazna­cza się poprzez krzy­kli­we posta­wy inte­gry­stycz­ne, ale też obo­jęt­ność, czy­li brak eku­me­ni­zmu (a‑ekumenizm?).

Waż­nym aspek­tem takich kon­fe­ren­cji jest świa­do­mość, że nie­moż­li­wa jest dziś jaka­kol­wiek poważ­na reflek­sja teo­lo­gicz­na bez odnie­sie­nia do doświad­czeń innych chrze­ści­jan bez wzglę­du na to, jak się z nimi zga­dza­my lub nie zga­dza­my.

Z pew­no­ścią, sła­bym ele­men­tem kon­fe­ren­cji była nad­re­pre­zen­ta­cja osób duchow­nych wśród refe­ren­tów (w pane­lu 100%) i zasmu­ca­ją­cy defi­cyt teo­lo­żek wśród refe­ren­tów. Moż­na było­by rów­nież pod­no­sić zastrze­że­nie, że pew­ne rodzi­ny kon­fe­syj­ne zosta­ły nie­co prze­ak­cen­to­wa­ne, a inne w ogó­le pomi­nię­te, ale nie­do­syt jest z pew­no­ścią bar­dziej twór­czy niż prze­syt.

Kon­fe­ren­cja była rów­nież waż­na z inne­go powo­du, gdyż poka­za­ła, jak moc­no nie­do­ce­nia­ny, nie­zna­ny i pomi­ja­ny jest ewan­ge­li­kal­ny nerw w pol­skiej prze­strze­ni teo­lo­gicz­nej. To bez­cen­ne, że w tak sze­ro­kiej for­mu­le głos ten wybrzmiał, a teo­lo­gia ewa­ge­li­kal­na nie jest ska­za­na na oglą­da­nie i podzi­wia­nie samej sie­bie w ewan­ge­li­kal­no-pen­te­ko­stal­nych kom­na­tach z lustra­mi wenec­ki­mi.

Dariusz Bruncz

---

Wszyst­kie refe­ra­ty z kon­fe­ren­cji będą dostęp­ne na kana­le YouTu­be Uni­wer­sy­te­tu Ślą­skie­go. Foto- i vide­ore­la­cja na FB i Insta­gra­mie ekumenizm.pl

---

---

Gale­ria