Abp John Sentamu – od więźnia do prymasa Anglii

0

Od prawie miesiąca tron Arcybiskupa Yorku jest pusty. 7 czerwca br. w transmitowanej przez media poruszającej ceremonii 71-letni abp John Sentamu przeszedł przez majestatyczny i pusty York Minster i na głównym ołtarzu złożył pastorał, który 9 lipca przejmie jego następca. Kim jest abp John Sentamu, do niedawna prymas Anglii i numer dwa w hierarchii Kościoła Anglii?


Życie Johna Sentamu to gotowy scenariusz pasjonującej opowieści o człowieku, który zajmując eksponowane stanowisko, mógł mieć w swojej rodzinnej Ugandzie praktycznie wszystko, jeśli byłby posłuszny dyktatorskiej władzy. Wybrał przyzwoitość i uczciwość i otarł się o śmierć. Gdyby nie pomoc przychylnych mu ludzi, nigdy nie udałoby mu się dotrzeć do Anglii i po kilkudziesięciu latach zostać pierwszym czarnoskórym arcybiskupem w Kościele Anglii.


John Tucker Mugabi Sentamu urodził się w wielodzietnej rodzinie. Był szóstym dzieckiem spośród 13 rodzeństwa. W wieku 10 lat przeżył nawrócenie, jednak nie został ochrzczony. Później nie zdecydował się na studia prawnicze, które ukończył w 1973 roku i w tym samym roku zawarł związek małżeński ze swoją narzeczoną Margaret. Rok później został mianowany sędzią Sądu Najwyższego.

Od 1971 roku w Ugandzie rządziła junta wojskowa po zamachu stanu dokonanym przez Idi Amina, zwanego później „rzeźnikiem Afryki” (historię dyktatora opowiada fascynujący film ‚Ostatni król Szkocji’ w reż. Kevina Macdonalda – trailer). Amin przejął władzę w Ugandzie nie bez pomocy Brytyjczyków, przeciwko którym się później zwrócił, i stopniowo z użyciem krwawych represji podporządkował sobie cały kraj, prześladując opozycjonistów.

Krótko po objęciu przez sędziego Sentamu stanowiska w Sądzie Najwyższym na wokandę trafiła sprawa członka rodziny Idi Amina. Sentamu odmówił wydania wyroku uniewinniającego i zatuszowania sprawy. Został aresztowany i wtrącony do więzienia na 90 dni. Był bity i torturowany. Po kilkudziesięciu latach wspominał w jednym z wywiadów, że czuł się „kopany jak ludzka piłka”.

Odniesione rany były na tyle poważne, że strażnicy zgodzili się na wizytę księdza, aby udzielił Sentamu ostatniej posługi. Tym duchownym był anglikański kapłan Keith Sutton, późniejszy biskup diecezji Lichfield. Krótko po tym Sentamu zwolniono z więzienia, a w międzyczasie ks. Sutton zorganizował przerzut Sentamu i jego rodziny z Ugandy do Anglii.


Biskup w komisjach śledczych

W Cambridge Sentamu został ochrzczony w Kościele baptystów i rozpoczął studia teologiczne. W 1979 roku został wyświęcony na księdza anglikańskiego, a pięć lat później obronił doktorat z filozofii. W 1996 roku ks. John Sentamu otrzymał nominację na biskupa Stepney, sufraganii obszernej diecezji londyńskiej. Konsekracji w katedrze św. Pawła w Londynie przewodniczył ówczesny arcybiskup Canterbury George Carey.

Prawnicze doświadczenie bp. Sentamu okazało się bardzo pomocne przy wyjaśnianiu dwóch zbrodni, które wstrząsnęły brytyjską opinią publiczną: sprawa Stephena Lawrence’a oraz Damilola Taylora. Obydwie sprawy związane były z zabójstwem czarnoskórych chłopców.

Pierwsza wydarzyła się w 1993 roku, gdy pochodzący z Jamajki 18-letni Lawrence został zasztyletowany przez pięciu, białych angielskich rówieśników na przystanku autobusowym. Śledztwo się ociągało, a sprawcy nie zostali początkowo nawet oskarżeni, a po rozpoczęciu procesu sąd wydał wyrok uniewinniający ze względu na brak wystarczających dowodów. Ówczesny minister spraw wewnętrznych Jack Straw powołał specjalną komisję pod przewodnictwem emerytowanego szkockiego sędziego Williama A. Macphersona i w jej skład powołał m. in. biskupa Stepney Johna Sentamu. Sprawę morderstwa badały wciąż organy ścigania, media i komisja, która po dwóch latach przygotowała raport z 70 zaleceniami, ujawniającymi gigantyczną skalę strukturalnego rasizmu w sądownictwie i organach bezpieczeństwa oraz brak odpowiednich procedur w prowadzeniu śledztwa. Proces wznowiono po pozyskaniu nowego materiału dowodowego i na podstawie ustaleń raportu. Ciekawostką jest fakt, że apelację od wyroków uniewinniających wniósł znany już wówczas prokurator Keir Starmer, obecny szef Partii Pracy. Winnych skazano.

Kolejna sprawa dotyczyła 10-letniego Damilola Taylora, nigeryjskiego chłopca, który w 2000 roku został zaatakowany przez dwóch czarnoskórych braci (12 i 13 lat). W pierwszym procesie domniemani sprawcy zostali uniewinnieni. Po ujawnieniu nowych dowodów także drugi proces nie spowodował zmiany wyroku, jednak zastrzeżono możliwość ponownej rozprawy. W 2006 winni zostali skazani na 8 lat w zamkniętym ośrodku dla nieletnich. Odsiedzieli połowę kary i później wielokrotnie byli aresztowani za udział w organizacjach przestępczych lub ataki na policjantów. Podobnie jak w przypadku Lawrence’a powołano komisję śledczą i na jej czele stanął biskup Sentamu. Przygotowano ponad 50-stronicowy raport, w którym zawarto szczegółową analizę sprawy i rekomendacje dla wymiaru sprawiedliwości.


Biskup kupuje Rovera

W 2002 roku bp John Sentamu objął pierwszą diecezję – Birmingham. Biografowie Sentamu zwracają uwagę, że bp Sentamu wprowadził szereg programów naprawczych w diecezji, których celem było ograniczenie wydatków kościelnych i niewydolnych struktur. Jego działania spotykały się z krytyką w diecezji i mediach, mimo że inni biskupi Kościoła Anglii, którzy podejmowali podobne kroki, chwaleni byli za odważne zajęcie się kościelną biurokracją.

Bp Sentamu zaangażował się w pracę ewangelizacyjno-misyjną, ale silny nacisk położył na mediację i wspieranie najsłabszych grup społecznych. Gdy w lokalnej fabryce Rovera wybuchł strajk robotników biskup Birmingham poszedł do fabryki i stanął w jednym rzędzie z robotnikami i bronił ich praw. Wysłał też wyraźny i praktyczny sygnał wsparcia, o którym rozpisywały się media: kupił z własnej kieszeni samochód Rovera zachęcając obywateli do wspierania brytyjskiego przemysłu.

Nieobce były mu również relacje ekumeniczne i międzyreligijne. W Birmingham abp Sentamu odwiedził centralny meczet, w którym wygłosił przemówienie rozpoczynając je od słów: „Pozdrawiam was w imieniu Jezusa Chrystusa – dla was proroka, ale dla mnie, mojego Pana i Zbawiciela”.


Prymas Anglii

Na początku 2005 roku abp Yorku David Hope poinformował o chęci rezygnacji z urzędu i objęcia probostwa w niewielkiej miejscowości Ilkey. Nieoczekiwanie nominację na arcybiskupa Yorku otrzymał bp John Sentamu, jednak nie obyło się bez rasistowskich komentarzy typu „czy naprawdę nie było żadnego białego na stanowisko?”.

Ingresu abpa Sentamu do katedry w Yorku dokonał ówczesny arcybiskup Canterbury Rowan Williams. Sentamu rzucił się w wir pracy – angażował się w liczne projekty ewangelizacyjno-misyjne, a w swojej metropolii założył inicjatywę północno-angielskich biskupów, z którymi odwiedzał przedszkola i szkoły opowiadając o Jezusie Chrystusie.


Pocięta koloratka i namiot w katedrze

Obok zaangażowania ściśle religijnego nie zabrakło walki o prawa człowieka. Szczególnie dwa wydarzenia odbiły się szerokim echem w brytyjskiej opinii publicznej.

Gdy w 2006 roku zaostrzała się sytuacja na Bliskim Wschodzie, abp Sentamu ogolił głowę, ogłosił post, a w katedrze w Yorku ustawił namiot, w którym zamieszkał na tydzień. Co godzinę prowadził krótkie rozważania i rozmawiał z pielgrzymami o Bogu. Prymasa wspierało duchowieństwo katedralne i – jak pisze Church Times, powołując się na wypowiedź jednego z kanoników katedralnych – jeszcze nigdy nie odbył tak wielu rozmów duszpasterskich, co w tamtym tygodniu.

Rok później abp Sentamu znów zaskoczył. Gdy kryzys w Zimbabwe rządzonym przez dyktatora Roberta Mugabe się zaostrzał, abp Sentamu podczas emisji popularnego talkshow Andrew Marra wyjął koloratkę i pociął ją na kawałki, mówiąc, że nie założy koloratki dopóki Mugabe będzie rządził Zimbabwe.

Arcybiskupa oskarżano o teatralność, puste gesty, ale działanie Sentamu przyczyniło się szerokiej dyskusji o prawach człowieka w Zimbabwe, Afryce i na całym świecie.

Po 10 latach, również w programie Andrew Marra abp. Sentamu założył z powrotem już nową koloratkę, a do studia przyniósł pamiątkowe kawałki tej, którą pociął dekadę wcześniej: „Mugabe poszedł, zakładam koloratkę”.

Arcybiskup Sentamu nie przestaje angażować się w sprawy społeczne i międzynarodowe. Jest częstym gościem programów radiowych i także po przejściu w stan spoczynku będzie kontynuował swój udział w inicjatywach społecznych i kościelnych. Ostatnio zabrał również głos na temat niedawnych wydarzeń w USA po zamordowaniu George’a Floyda przez policjanta. Komentując falę protestów abp Sentamu stwierdził, że sam przyłączyłby się do demonstracji i poprosił o modlitwę oraz zapalenie świecy w intencji Floyda.


Pożegnanie w radio i online

Pożegnanie abp. Johna Sentamu rozłożone było na raty, głównie z powodu pandemii koronawirusa. Pożegnalne nabożeństwo nie odbyło się z udziałem tłumu wiernych, a transmitowane było w BBC i online. Nabożeństwo współprowadziła córka arcybiskupa, ks. Grace Sentamu-Baverstock oraz żona ks. Margaret Sentamu, a arcybiskup wygłosił kazanie.

Nagrano również inne nabożeństwo z udziałem rodziny arcybiskupa, które można obejrzeć i wysłuchać tutaj.


9 lipca do drzwi katedry w Yorku zapuka nowy, już 98. arcybiskup Yorku, którym został bp Stephen G. Cotrell SCP, dotychczasowy biskup Chelmsford.

Arcybiskup Yorku jest prymasem Anglii i arcybiskupem metropolitą kościelnej prowincji Yorku, w skład której wchodzi 14 diecezji w północnej Anglii. Arcybiskup Yorku wspiera również arcybiskupa Canterbury oraz jest współprzewodniczącym Synodu Generalnego Kościoła Anglii, który zwyczajowo jedną z sesji odbywa w Yorku (na przemian z Londynem).

Oprócz tego arcybiskup Yorku jest również biskupem diecezji Yorku, którego wspiera trzech biskupów sufraganów (biskupstwo Whitby, Selby i Hull) nadzorujących trzy archidziekanaty.